ધોરણ 8 ગુજરાતી પાઠ 8 'ઘર' - સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન અને એકમ કસોટી
ધોરણ ૮ : ગુજરાતી (પ્રથમ સત્ર)
પાઠ ૮: ઘર | સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય અને એકમ કસોટી
📝 ભાગ ૧: પાઠ ૮ 'ઘર' - સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન
📚 શબ્દાર્થ, શબ્દસમૂહ અને રૂઢિપ્રયોગ (સમજૂતી અને વાક્યપ્રયોગ સાથે)
શબ્દાર્થ:
૧. વાસ = પોળ, મહોલ્લો. (વાક્ય: અમારા વાસમાં બધા લોકો હળીમળીને રહે છે.)
૨. વ્યગ્ર = વ્યાકુળ, અસ્થિર, ગભરાયેલું. (વાક્ય: પરીક્ષાનું પરિણામ જાણવા વિદ્યાર્થીઓ વ્યગ્ર હતા.)
૩. વિશ્રંભકથા = ખાનગી વાત. (વાક્ય: બે મિત્રો શાંતિથી બેસીને વિશ્રંભકથા કરતા હતા.)
૪. ભાંભરવું = ગાયનું બરાડવું. (વાક્ય: વાછરડાને જોઈને ગાય ભાંભરવા લાગી.)
૫. રાગ = મોહ મમતા, આસક્તિ. (વાક્ય: ઘરડી બાને પોતાના જૂના ઘર પ્રત્યે ખૂબ રાગ હતો.)
૬. મુખર = વાચાળ. (વાક્ય: ખાલી ઓરડો જાણે પોતાની વ્યથા કહેવા મુખર બન્યો હતો.)
૭. છો = ભલે. (વાક્ય: ઘર જૂનું થઈ જાય તો છો થઈ જાય, પણ વેચવું નથી.)
શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ:
૧. આવી પડેલું; વગર નોતરે આવેલું; અતિથિ = આગંતુક (વાક્ય: અમારા ઘરે એક આગંતુક મહેમાન આવ્યા.)
૨. જીર્ણ; છેક જૂનું; ઘસાઈ કે ખવાઈ ગયેલું = જીરણ (વાક્ય: પેલું મકાન જીરણ થઈ ગયું છે.)
૩. ઘરની બાજુની દીવાલ = કરો (વાક્ય: વરસાદના કારણે કરો તૂટી ગયો.)
૪. વ્યવહારની બાબતોમાં કુશળ = વ્યવહારકુશળ (વાક્ય: મારા કાકા વ્યવહારકુશળ માણસ છે.)
૫. માટીની ભીંતનું નાનું ઘર = ખોરડું (વાક્ય: ગરીબ ખેડૂત માટીના ખોરડામાં રહેતો હતો.)
૬. મરનારને સુવાડવા લીંપીને તૈયાર કરેલી જગા = ચોકો (વાક્ય: ઓસરીમાં દાદા માટે ચોકો કરવામાં આવ્યો હતો.)
૭. ઢોરના નીરણ માટે આડું લાકડું રાખીને કરેલી જગા = ગમાણ (વાક્ય: ગાયો ગમાણમાં ચારો ખાઈ રહી છે.)
૮. કોઈ દોષ, ગુનો કર્યો હોય તેવું મનોમન અનુભવવું = અપરાધભાવ (વાક્ય: ઘર વેચવાના વિચારે લેખકને અપરાધભાવ થયો.)
રૂઢિપ્રયોગ:
૧. અડવું લાગવું = સારું ન લાગવું, રુચિ બહાર લાગવું. (વાક્ય: શહેરમાંથી ગામડે જઈએ ત્યારે થોડા દિવસ અડવું લાગે છે.)
૨. રોટલો રળવો = આજીવિકા મેળવવી. (વાક્ય: ગરીબ માણસ મહેનત મજૂરી કરીને રોટલો રળે છે.)
૩. ગળે ડૂમો ભરાવો = લાગણીના ઊભરાથી છાતીમાં ભરાતો ડચૂરો. (વાક્ય: દીકરીને વિદાય આપતી વખતે પિતાના ગળે ડૂમો ભરાઈ ગયો.)
૧. વાસ = પોળ, મહોલ્લો. (વાક્ય: અમારા વાસમાં બધા લોકો હળીમળીને રહે છે.)
૨. વ્યગ્ર = વ્યાકુળ, અસ્થિર, ગભરાયેલું. (વાક્ય: પરીક્ષાનું પરિણામ જાણવા વિદ્યાર્થીઓ વ્યગ્ર હતા.)
૩. વિશ્રંભકથા = ખાનગી વાત. (વાક્ય: બે મિત્રો શાંતિથી બેસીને વિશ્રંભકથા કરતા હતા.)
૪. ભાંભરવું = ગાયનું બરાડવું. (વાક્ય: વાછરડાને જોઈને ગાય ભાંભરવા લાગી.)
૫. રાગ = મોહ મમતા, આસક્તિ. (વાક્ય: ઘરડી બાને પોતાના જૂના ઘર પ્રત્યે ખૂબ રાગ હતો.)
૬. મુખર = વાચાળ. (વાક્ય: ખાલી ઓરડો જાણે પોતાની વ્યથા કહેવા મુખર બન્યો હતો.)
૭. છો = ભલે. (વાક્ય: ઘર જૂનું થઈ જાય તો છો થઈ જાય, પણ વેચવું નથી.)
શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ:
૧. આવી પડેલું; વગર નોતરે આવેલું; અતિથિ = આગંતુક (વાક્ય: અમારા ઘરે એક આગંતુક મહેમાન આવ્યા.)
૨. જીર્ણ; છેક જૂનું; ઘસાઈ કે ખવાઈ ગયેલું = જીરણ (વાક્ય: પેલું મકાન જીરણ થઈ ગયું છે.)
૩. ઘરની બાજુની દીવાલ = કરો (વાક્ય: વરસાદના કારણે કરો તૂટી ગયો.)
૪. વ્યવહારની બાબતોમાં કુશળ = વ્યવહારકુશળ (વાક્ય: મારા કાકા વ્યવહારકુશળ માણસ છે.)
૫. માટીની ભીંતનું નાનું ઘર = ખોરડું (વાક્ય: ગરીબ ખેડૂત માટીના ખોરડામાં રહેતો હતો.)
૬. મરનારને સુવાડવા લીંપીને તૈયાર કરેલી જગા = ચોકો (વાક્ય: ઓસરીમાં દાદા માટે ચોકો કરવામાં આવ્યો હતો.)
૭. ઢોરના નીરણ માટે આડું લાકડું રાખીને કરેલી જગા = ગમાણ (વાક્ય: ગાયો ગમાણમાં ચારો ખાઈ રહી છે.)
૮. કોઈ દોષ, ગુનો કર્યો હોય તેવું મનોમન અનુભવવું = અપરાધભાવ (વાક્ય: ઘર વેચવાના વિચારે લેખકને અપરાધભાવ થયો.)
રૂઢિપ્રયોગ:
૧. અડવું લાગવું = સારું ન લાગવું, રુચિ બહાર લાગવું. (વાક્ય: શહેરમાંથી ગામડે જઈએ ત્યારે થોડા દિવસ અડવું લાગે છે.)
૨. રોટલો રળવો = આજીવિકા મેળવવી. (વાક્ય: ગરીબ માણસ મહેનત મજૂરી કરીને રોટલો રળે છે.)
૩. ગળે ડૂમો ભરાવો = લાગણીના ઊભરાથી છાતીમાં ભરાતો ડચૂરો. (વાક્ય: દીકરીને વિદાય આપતી વખતે પિતાના ગળે ડૂમો ભરાઈ ગયો.)
પ્રશ્ન 1. વાતચીત. (મૌખિક ચર્ચા આધારિત ઉત્તરો)
૧. 'ઘર' પાઠ વાંચતી વખતે તમને તમારા ઘર વિશે શું યાદ આવ્યું?
ઉત્તર: મને મારા બાળપણના સંસ્મરણો, ઓસરી, આંગણું અને મિત્રો સાથે રમેલી રમતો યાદ આવી ગયાં.
૨. પાઠ વાંચતી વખતે તમે દુઃખની લાગણી અનુભવી? ક્યારે?
ઉત્તર: હા, જ્યારે લેખક ખાલી ગમાણ અને ઘરની દીવાલોને જોવે છે અને બા રડી પડે છે ત્યારે ખૂબ દુઃખની લાગણી અનુભવી.
૩. તમારા ગામડે (વતનમાં) તમારું ઘર છે? એના વિશે કહો.
ઉત્તર: હા, મારા ગામડે મારું એક જૂનું ઘર છે. તેમાં મોટું આંગણું, ગાયો બાંધવાની જગ્યા અને એક સુંદર લીમડાનું ઝાડ છે.
૪. તમારે કોઈ આવું જૂનું ઘર હોય તો તમે શું કરો?
ઉત્તર: જો મારે આવું જૂનું ઘર હોય તો હું તેને ક્યારેય વેચું નહીં, પણ તેનું સમારકામ કરાવીને રજાઓમાં ત્યાં રહેવા જાઉં.
૫. છેલ્લે ઘર વેચવા બાબતે લેવાયેલો નિર્ણય તમને ગમ્યો? કેમ?
ઉત્તર: હા, મને નિર્ણય ખૂબ ગમ્યો કારણ કે ઘર એ માત્ર ઈંટ-પથ્થરનું મકાન નથી, પણ પરિવારની લાગણીઓ અને સંસ્મરણોનો ખજાનો છે.
ઉત્તર: મને મારા બાળપણના સંસ્મરણો, ઓસરી, આંગણું અને મિત્રો સાથે રમેલી રમતો યાદ આવી ગયાં.
૨. પાઠ વાંચતી વખતે તમે દુઃખની લાગણી અનુભવી? ક્યારે?
ઉત્તર: હા, જ્યારે લેખક ખાલી ગમાણ અને ઘરની દીવાલોને જોવે છે અને બા રડી પડે છે ત્યારે ખૂબ દુઃખની લાગણી અનુભવી.
૩. તમારા ગામડે (વતનમાં) તમારું ઘર છે? એના વિશે કહો.
ઉત્તર: હા, મારા ગામડે મારું એક જૂનું ઘર છે. તેમાં મોટું આંગણું, ગાયો બાંધવાની જગ્યા અને એક સુંદર લીમડાનું ઝાડ છે.
૪. તમારે કોઈ આવું જૂનું ઘર હોય તો તમે શું કરો?
ઉત્તર: જો મારે આવું જૂનું ઘર હોય તો હું તેને ક્યારેય વેચું નહીં, પણ તેનું સમારકામ કરાવીને રજાઓમાં ત્યાં રહેવા જાઉં.
૫. છેલ્લે ઘર વેચવા બાબતે લેવાયેલો નિર્ણય તમને ગમ્યો? કેમ?
ઉત્તર: હા, મને નિર્ણય ખૂબ ગમ્યો કારણ કે ઘર એ માત્ર ઈંટ-પથ્થરનું મકાન નથી, પણ પરિવારની લાગણીઓ અને સંસ્મરણોનો ખજાનો છે.
પ્રશ્ન 2. લીટી દોરેલ શબ્દસમૂહની જગ્યાએ કૌંસમાંની ખાલી જગ્યામાં યોગ્ય શબ્દ પાઠમાંથી શોધીને મૂકો.
ભાગ્યશ્રીએ એના પિતાનું ગામડાનું છેક જૂનું (જીરણ) ઘર નવું બનાવવાનું નક્કી કર્યું. વ્યવહારની બાબતોમાં કુશળ (વ્યવહારકુશળ) માણસોની એણે સલાહ લીધી. માટીની ભીંતનું નાનું ઘર (ખોરડું) પિતાજીના સ્વપ્નનું ઘર હતું. છાણ માટીના ગારા (ગાર) થી લીંપીને એને બનાવ્યું હતું. અહીં ઘરની આગળ શરૂના ખુલ્લા ભાગ (ઓસરી) માં સૌ રમતાં. ઘરની પાછલી ભીંત (પછીત) તો પડું પડું થઈ રહી હતી. ઘરની બાજુની દીવાલ (કરો) પણ ખાસી એવી ધોવાઈ ગઈ હતી. છાપરાના ટેકા રૂપ મુખ્ય આડું લાકડું (મોભ) સડી ગયેલ. ઘરની આવી પરિસ્થિતિ જોઈને લાગણીના ઊભરાથી છાતીમાં ડચૂરો (ડૂમો) ભરાઈ ગયો.
પ્રશ્ન 3. રેખાંકિત શબ્દો માટે લાગુ પડતો રૂઢિપ્રયોગ મૂકી ફકરો ફરીથી લખો.
મૂળ ફકરો: પગમાં શૂળ ભોંકાતું હોય તેવું દરદ ઊપડ્યું. ઘડીક તો એ કશું જ બોલી ન શકી. એને એની દશા સમજાઈ ગઈ. આમ પથારીમાં પડ્યા રહેવું એને સારું નહોતું લાગતું. જ્યારે એનો પગ સારો થયો ત્યારે એનું દુઃખ હળવું થયું.
રૂઢિપ્રયોગ સાથે ફકરો: કોમલ સાઇકલ પરથી પડી. તેના પગમાં સણકો ઊપડ્યો. ઘડીક તો એ મૂંગી બની ગઈ. એને એની દશા સમજાઈ ગઈ. એ તરત ડૉક્ટર પાસે ગઈ. ડૉક્ટરે તેને થોડા દિવસ આરામ કરવાની સલાહ આપી. હવે જેમતેમ કરીને દિવસો પસાર કરવા પડે તેમ હતું. આમ પથારીમાં પડ્યા રહેવું એને અડવું લાગતું હતું. છતાં એણે રાહ જોઈ. જ્યારે એનો પગ સારો થયો ત્યારે છાતી પરથી પથ્થર ઊતરી ગયો.
રૂઢિપ્રયોગ સાથે ફકરો: કોમલ સાઇકલ પરથી પડી. તેના પગમાં સણકો ઊપડ્યો. ઘડીક તો એ મૂંગી બની ગઈ. એને એની દશા સમજાઈ ગઈ. એ તરત ડૉક્ટર પાસે ગઈ. ડૉક્ટરે તેને થોડા દિવસ આરામ કરવાની સલાહ આપી. હવે જેમતેમ કરીને દિવસો પસાર કરવા પડે તેમ હતું. આમ પથારીમાં પડ્યા રહેવું એને અડવું લાગતું હતું. છતાં એણે રાહ જોઈ. જ્યારે એનો પગ સારો થયો ત્યારે છાતી પરથી પથ્થર ઊતરી ગયો.
પ્રશ્ન 4. ઉપરોક્ત પ્રશ્ન ત્રણના રૂઢિપ્રયોગોનો ઉપયોગ કરી એક ફકરો બનાવીને લખો.
ઉત્તર: રમેશ શહેરમાં નોકરી કરતો હતો. અચાનક તેને નોકરીમાંથી કાઢી મુકતા તેના મનમાં ચિંતાનો સણકો ઊપડ્યો. ઘરે આવીને તે સાવ મૂંગો બની ગયો. આખો દિવસ ઘરમાં બેસી રહેવું તેને અડવું લાગતું હતું. તેણે નવી નોકરી શોધવા ખૂબ મહેનત કરી. પંદર દિવસ પછી તેને એક મોટી કંપનીમાં નોકરી મળી ગઈ, ત્યારે તેના પરિવારની છાતી પરથી પથ્થર ઊતરી ગયો.
પ્રશ્ન 5. આપેલાં વાક્યો કોણ બોલી શકે? પાઠને આધારે લખો.
૧. બા, જો તમે સંમતિ આપો તો ગામડાનું ઘર હવે કાઢી નાખીએ. = લેખક (ભોળાભાઈ)
૨. તમે બધાં આવ્યાં ને હું ગાજતું-ગુંજતું થઈ ગયું. = જૂનું ઘર
૩. ઘણા દિવસો પછી આવ્યા ને હવે આમ... = ઘરની દીવાલ (ભીંત)
૪. એક સમયે અમે ઢોરઢાંખરથી ભરી ભરી રહેતી. = ગમાણ
૫. હવે હું વધારે દિવસ જીવી શકીશ નહિ. = ઘરડી બા
૬. આ ઘર કાઢવા તેં જ હા કહ્યું હતું ને ? = લેખક (બા ને ઉદ્દેશીને)
૭. જ્યારે વેચાણ આપીશું, આ ઘર તમને જ મળશે. = નાનો ભાઈ
૨. તમે બધાં આવ્યાં ને હું ગાજતું-ગુંજતું થઈ ગયું. = જૂનું ઘર
૩. ઘણા દિવસો પછી આવ્યા ને હવે આમ... = ઘરની દીવાલ (ભીંત)
૪. એક સમયે અમે ઢોરઢાંખરથી ભરી ભરી રહેતી. = ગમાણ
૫. હવે હું વધારે દિવસ જીવી શકીશ નહિ. = ઘરડી બા
૬. આ ઘર કાઢવા તેં જ હા કહ્યું હતું ને ? = લેખક (બા ને ઉદ્દેશીને)
૭. જ્યારે વેચાણ આપીશું, આ ઘર તમને જ મળશે. = નાનો ભાઈ
પ્રશ્ન 6. આપેલી બાબત માટે લેખકને પોતાના ઘરને લગતાં કયાં સંસ્મરણો સાંભરે છે તે લખો.
૧. ઘર બનાવવું: લેખકને યાદ આવે છે કે પિતાએ જાતમહેનતથી બળદગાડામાં ઈંટો લાવીને, આંબાતળાવની માટી ખોદીને અને ખેતરના લીમડા પાડીને ઘર બનાવ્યું હતું. બાએ મોભારા સુધી ગારના તગારા ચડાવ્યા હતા.
૨. ઘરનો ઓરડો: એ જ ઓરડામાં ભાઈ-ભાંડુઓનો જન્મ થયેલો, તેમના દામ્પત્યજીવનનો આરંભ થયેલો અને તેમના સંતાનો પણ એ જ ઓરડામાં જન્મેલા.
૩. આંગણું: ઘરના આંગણામાં તેઓ ખૂબ રમેલા, ત્યાંથી જ ભણવા ગયેલા, બહેનોના લગ્નમંડપો બંધાયેલા અને ઢોરઢાંખર (ભેંસ, બળદ) બંધાતા હતા.
૪. ઓસરી: ઓસરીમાં જ લેખકે ભણતરનો પહેલો એકડો ઘૂંટેલો અને રજાઓમાં ઉચ્ચ અભ્યાસના ગ્રંથો વાંચેલા. ત્યાં જ દાદા, દાદી અને પિતાનો ચોકો થયેલો.
૨. ઘરનો ઓરડો: એ જ ઓરડામાં ભાઈ-ભાંડુઓનો જન્મ થયેલો, તેમના દામ્પત્યજીવનનો આરંભ થયેલો અને તેમના સંતાનો પણ એ જ ઓરડામાં જન્મેલા.
૩. આંગણું: ઘરના આંગણામાં તેઓ ખૂબ રમેલા, ત્યાંથી જ ભણવા ગયેલા, બહેનોના લગ્નમંડપો બંધાયેલા અને ઢોરઢાંખર (ભેંસ, બળદ) બંધાતા હતા.
૪. ઓસરી: ઓસરીમાં જ લેખકે ભણતરનો પહેલો એકડો ઘૂંટેલો અને રજાઓમાં ઉચ્ચ અભ્યાસના ગ્રંથો વાંચેલા. ત્યાં જ દાદા, દાદી અને પિતાનો ચોકો થયેલો.
પ્રશ્ન 7. લેખકને ઘર વેચવા બાબતે મનોમન કેટલાક પ્રશ્નો થયા કરે છે. આવા પ્રશ્નો તારવો, કહો અને લખો.
લેખકના મનમાં નીચે મુજબના પ્રશ્નો થયા કરે છે:
૧. શા માટે બાપદાદાનું ઘર કાઢી નાખવું જોઈએ?
૨. શું મકાન માત્ર ચાર દીવાલો ને છાપરું જ છે?
૩. પૈસાથી મકાન ખરીદી શકાય, પણ 'ઘર' જેવી ભાવના ખરીદી શકાય ખરી?
૪. જો ગામમાં જવાનું જ ના હોય તો ત્યાં ઘર રાખી રાખવાનો શો અર્થ છે?
૧. શા માટે બાપદાદાનું ઘર કાઢી નાખવું જોઈએ?
૨. શું મકાન માત્ર ચાર દીવાલો ને છાપરું જ છે?
૩. પૈસાથી મકાન ખરીદી શકાય, પણ 'ઘર' જેવી ભાવના ખરીદી શકાય ખરી?
૪. જો ગામમાં જવાનું જ ના હોય તો ત્યાં ઘર રાખી રાખવાનો શો અર્થ છે?
પ્રશ્ન 8. તમારા મિત્રના ઘર વિશે માહિતી મેળવવા નીચે આપેલ પ્રશ્નસૂચક શબ્દોનો ઉપયોગ કરી પ્રશ્નો બનાવો.
૧. કોણ? : તારા ઘરમાં કોણ કોણ રહે છે?
૨. ક્યાં? : તારું નવું ઘર ક્યાં આવેલું છે?
૩. ક્યારે? : તમે બધા આ નવા ઘરમાં રહેવા ક્યારે આવ્યા?
૪. કેવી રીતે? : આટલા વરસાદમાં તું શાળાએથી ઘરે કેવી રીતે પહોંચ્યો?
૫. શા માટે? : તમારા પડોશીએ તેમનું ઘર શા માટે વેચી દીધું?
૬. કેટલું? : તારા ઘરનું આંગણું કેટલું મોટું છે?
૨. ક્યાં? : તારું નવું ઘર ક્યાં આવેલું છે?
૩. ક્યારે? : તમે બધા આ નવા ઘરમાં રહેવા ક્યારે આવ્યા?
૪. કેવી રીતે? : આટલા વરસાદમાં તું શાળાએથી ઘરે કેવી રીતે પહોંચ્યો?
૫. શા માટે? : તમારા પડોશીએ તેમનું ઘર શા માટે વેચી દીધું?
૬. કેટલું? : તારા ઘરનું આંગણું કેટલું મોટું છે?
પ્રશ્ન 9. ‘ઘરના ઓરડામાં ગયો... મારાં સંતાનો પણ... હવે?’- આ ફકરો વાંચો. એમાં આપેલા ઓરડાના વર્ણનના આધારે ઓરડાનું ચિત્ર દોરો.
ઉત્તર: (વિદ્યાર્થીઓએ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલા વર્ણન મુજબ જૂના ઓરડાનું ચિત્ર પોતાની કલ્પનાશક્તિ મુજબ દોરવું. દા.ત. ઓરડાની પછીતની જાળીમાંથી આવતું અજવાળું, ખૂણામાં પડેલી વલોણાની મોટી ગોળી અને ખીંટીએ લટકતો મોટો રવૈયો વગેરે દર્શાવવા.)
પ્રશ્ન 10. આ એકમમાં લેખકે ઘર વિશે અનુભવેલ અનુભૂતિ એકોક્તિ (પાત્ર અભિનય) દ્વારા રજૂ કરો.
લેખકની એકોક્તિ (સ્વગત સંવાદ):
(સ્ટેજ પર લેખક ઉદાસ ચહેરે ઊભા છે. તેમની આંખોમાં જૂની યાદો છલકાય છે. ધીમા પગલે ચાલતા ચાલતા તેઓ પોતાની જાત સાથે વાત કરતા બોલે છે...)
"અરેરે... આ મારું બાપદાદાનું ઘર! આજે હું આને વેચવા નીકળ્યો છું? શહેરની ઝાકઝમાળમાં હું ભૂલી ગયો કે આ માત્ર ચાર દીવાલો અને છાપરું નથી... આ તો મારી લાગણીઓનો ખજાનો છે. (દીવાલ પર વહાલથી હાથ ફેરવતા) મારા બાપાએ પોતાના બળદગાડામાં ઈંટો લાવીને, આંબાતળાવની માટી ખોદીને કેવી હોંશથી આ ઘર બનાવ્યું હતું! મારી બાએ છેક મોભારા સુધી ગારના તગારા પોતાના માથે ચડાવેલા... અને હું આજે આને કાયમ માટે વેચવા કાઢી રહ્યો છું?
(થોડું ચાલીને આંગણા તરફ જોતા) આ એ જ આંગણું છે ને, જ્યાં અમે બધાં ભાઈ-બહેનો રમીને મોટા થયા... અહીથી જ ખભે થેલી ભરાવીને અમે નિશાળે ગયેલા. આ એ જ ઓરડો છે જ્યાં મારો જન્મ થયેલો. આ ગમાણ... ભલે આજે ખાલી છે, પણ મને હજુય મારા ઢોરઢાંખરના ભાંભરવાનો અવાજ સંભળાય છે. ઓસરીમાં દાદા, દાદી અને બાપુજીની અંતિમ વિદાયનો ચોકો થયેલો... (ગળે ડૂમો ભરાય છે, અવાજ ઢીલો પડે છે).
અને મારી ઘરડી બા... બાપુજીના અવસાન વખતે નહોતી રડી એટલી આજે રડી પડી! એના આંસુ જોઈને મારું હૃદય ચીરાઈ ગયું. 'હું જીવું ત્યાં સુધી આ ઘર ના કાઢશો' - બાના આ શબ્દોએ મને જગાડી દીધો.
(ચહેરા પર એક મક્કમતા અને રાહતનો ભાવ આવતા) ના... ના! હું આ ઘર ક્યારેય નહીં વેચું. મકાન પૈસાથી ખરીદી શકાય, પણ 'ઘર' તો એક ભાવના છે. ઘર વેચવાનો વિચાર પડતો મુકતા જ મારી છાતી પરથી જાણે મોટો પથ્થર ઊતરી ગયો છે! મારું જીરણ ઘર આજે જાણે ફરીથી હસી રહ્યું છે!"
(સ્ટેજ પર લેખક ઉદાસ ચહેરે ઊભા છે. તેમની આંખોમાં જૂની યાદો છલકાય છે. ધીમા પગલે ચાલતા ચાલતા તેઓ પોતાની જાત સાથે વાત કરતા બોલે છે...)
"અરેરે... આ મારું બાપદાદાનું ઘર! આજે હું આને વેચવા નીકળ્યો છું? શહેરની ઝાકઝમાળમાં હું ભૂલી ગયો કે આ માત્ર ચાર દીવાલો અને છાપરું નથી... આ તો મારી લાગણીઓનો ખજાનો છે. (દીવાલ પર વહાલથી હાથ ફેરવતા) મારા બાપાએ પોતાના બળદગાડામાં ઈંટો લાવીને, આંબાતળાવની માટી ખોદીને કેવી હોંશથી આ ઘર બનાવ્યું હતું! મારી બાએ છેક મોભારા સુધી ગારના તગારા પોતાના માથે ચડાવેલા... અને હું આજે આને કાયમ માટે વેચવા કાઢી રહ્યો છું?
(થોડું ચાલીને આંગણા તરફ જોતા) આ એ જ આંગણું છે ને, જ્યાં અમે બધાં ભાઈ-બહેનો રમીને મોટા થયા... અહીથી જ ખભે થેલી ભરાવીને અમે નિશાળે ગયેલા. આ એ જ ઓરડો છે જ્યાં મારો જન્મ થયેલો. આ ગમાણ... ભલે આજે ખાલી છે, પણ મને હજુય મારા ઢોરઢાંખરના ભાંભરવાનો અવાજ સંભળાય છે. ઓસરીમાં દાદા, દાદી અને બાપુજીની અંતિમ વિદાયનો ચોકો થયેલો... (ગળે ડૂમો ભરાય છે, અવાજ ઢીલો પડે છે).
અને મારી ઘરડી બા... બાપુજીના અવસાન વખતે નહોતી રડી એટલી આજે રડી પડી! એના આંસુ જોઈને મારું હૃદય ચીરાઈ ગયું. 'હું જીવું ત્યાં સુધી આ ઘર ના કાઢશો' - બાના આ શબ્દોએ મને જગાડી દીધો.
(ચહેરા પર એક મક્કમતા અને રાહતનો ભાવ આવતા) ના... ના! હું આ ઘર ક્યારેય નહીં વેચું. મકાન પૈસાથી ખરીદી શકાય, પણ 'ઘર' તો એક ભાવના છે. ઘર વેચવાનો વિચાર પડતો મુકતા જ મારી છાતી પરથી જાણે મોટો પથ્થર ઊતરી ગયો છે! મારું જીરણ ઘર આજે જાણે ફરીથી હસી રહ્યું છે!"
પ્રશ્ન 11. પ્રશ્નોના જવાબ લખો.
૧. લેખકને ગામડાના ઘરનું આકર્ષણ શા કારણે રહ્યું નહોતું?
ઉત્તર: લેખક અને તેમનો પરિવાર શહેરમાં સ્થાયી થયો હતો. ગામના જૂના પડોશીઓ પણ શહેરમાં જતા રહ્યા હતા અને નવા પડોશીઓ સાથે તેમને કોઈ નાતો ન હોવાથી તેઓ લેખકને આગંતુક ગણતા, તેથી આકર્ષણ રહ્યું નહોતું.
૨. લેખકના મનમાં ક્યારે વ્યથા જાગી? કેમ?
ઉત્તર: જ્યારે ઘર વેચવા માટેની ઑફર આવી ત્યારે લેખકના મનમાં વ્યથા જાગી, કારણ કે એ ઘર પિતાએ જાતમહેનતથી બનાવ્યું હતું અને તેની સાથે અનેક પેઢીઓની યાદો જોડાયેલી હતી.
૩. ‘ઘર છો રહેતું' એવું લેખકને શાથી થવા માંડ્યું?
ઉત્તર: લેખકને સમજાયું કે મકાન પૈસાથી ખરીદી કે વેચી શકાય છે, પણ 'ઘર' તો એક ભાવના છે. આ ભાવનાથી પ્રેરાઈને લેખકને થવા માંડ્યું કે ભલે ઘર જૂનું થઈ જાય, પણ તે છો રહેતું (વેચવું નથી).
૪. ઘણા વખતનું બંધ ઘર શાથી ખૂલ્યું?
ઉત્તર: ઘરને કાયમ માટે કાઢી નાખતા પહેલાં બધા ભાઈઓએ છેલ્લે સપરિવાર બાપદાદાના એ ઘરમાં એકસાથે થોડા દિવસ રહેવાનો વિચાર કર્યો, તેથી બંધ ઘર ખૂલ્યું.
૫. લેખકના ગળે ડૂમો ભરાવા જેવું શાથી થઈ ગયું?
ઉત્તર: આંગણામાં ખાટલો ઢાળીને બેઠા ત્યારે ખાલી ગમાણ, તોરણ નીચે બહેનોના થયેલા લગ્ન અને ત્યાં જ બંધાયેલી દાદા-દાદીની નનામીઓની યાદો તાજી થતાં લેખકના ગળે ડૂમો ભરાઈ ગયો.
૬. ‘ઘર ના કાઢશો' એવું બાએ શાથી કહ્યું?
ઉત્તર: બાને બાપદાદાના ઘર પ્રત્યે ખૂબ જ લગાવ અને રાગ હતો. તે ઘર તેમના પતિએ હોંશથી બાંધેલું હતું, તેથી રડતા રડતા બાએ કહ્યું કે "હું જીવું છું ત્યાં સુધી આ ઘર ના કાઢશો".
૭. “ભાઈ, હમણાં ખમી જાઓ.” એવું નાનાભાઈએ કોને કહ્યું? શાથી?
ઉત્તર: નાનાભાઈએ આ વાક્ય 'મકાન ખરીદનાર' માણસને કહ્યું. કારણ કે નાનો ભાઈ બાની પરિસ્થિતિ અને ભાવનાને સમજી ગયો હતો કે બાને ઘર વેચવું મંજૂર નથી.
ઉત્તર: લેખક અને તેમનો પરિવાર શહેરમાં સ્થાયી થયો હતો. ગામના જૂના પડોશીઓ પણ શહેરમાં જતા રહ્યા હતા અને નવા પડોશીઓ સાથે તેમને કોઈ નાતો ન હોવાથી તેઓ લેખકને આગંતુક ગણતા, તેથી આકર્ષણ રહ્યું નહોતું.
૨. લેખકના મનમાં ક્યારે વ્યથા જાગી? કેમ?
ઉત્તર: જ્યારે ઘર વેચવા માટેની ઑફર આવી ત્યારે લેખકના મનમાં વ્યથા જાગી, કારણ કે એ ઘર પિતાએ જાતમહેનતથી બનાવ્યું હતું અને તેની સાથે અનેક પેઢીઓની યાદો જોડાયેલી હતી.
૩. ‘ઘર છો રહેતું' એવું લેખકને શાથી થવા માંડ્યું?
ઉત્તર: લેખકને સમજાયું કે મકાન પૈસાથી ખરીદી કે વેચી શકાય છે, પણ 'ઘર' તો એક ભાવના છે. આ ભાવનાથી પ્રેરાઈને લેખકને થવા માંડ્યું કે ભલે ઘર જૂનું થઈ જાય, પણ તે છો રહેતું (વેચવું નથી).
૪. ઘણા વખતનું બંધ ઘર શાથી ખૂલ્યું?
ઉત્તર: ઘરને કાયમ માટે કાઢી નાખતા પહેલાં બધા ભાઈઓએ છેલ્લે સપરિવાર બાપદાદાના એ ઘરમાં એકસાથે થોડા દિવસ રહેવાનો વિચાર કર્યો, તેથી બંધ ઘર ખૂલ્યું.
૫. લેખકના ગળે ડૂમો ભરાવા જેવું શાથી થઈ ગયું?
ઉત્તર: આંગણામાં ખાટલો ઢાળીને બેઠા ત્યારે ખાલી ગમાણ, તોરણ નીચે બહેનોના થયેલા લગ્ન અને ત્યાં જ બંધાયેલી દાદા-દાદીની નનામીઓની યાદો તાજી થતાં લેખકના ગળે ડૂમો ભરાઈ ગયો.
૬. ‘ઘર ના કાઢશો' એવું બાએ શાથી કહ્યું?
ઉત્તર: બાને બાપદાદાના ઘર પ્રત્યે ખૂબ જ લગાવ અને રાગ હતો. તે ઘર તેમના પતિએ હોંશથી બાંધેલું હતું, તેથી રડતા રડતા બાએ કહ્યું કે "હું જીવું છું ત્યાં સુધી આ ઘર ના કાઢશો".
૭. “ભાઈ, હમણાં ખમી જાઓ.” એવું નાનાભાઈએ કોને કહ્યું? શાથી?
ઉત્તર: નાનાભાઈએ આ વાક્ય 'મકાન ખરીદનાર' માણસને કહ્યું. કારણ કે નાનો ભાઈ બાની પરિસ્થિતિ અને ભાવનાને સમજી ગયો હતો કે બાને ઘર વેચવું મંજૂર નથી.
પ્રશ્ન 12 થી 18: ભાષાસજ્જતા (વાક્યના પ્રકારો - સાદું, સંયુક્ત, મિશ્ર)
💡 વ્યાકરણ સમજૂતી: વાક્યના પ્રકારો
૧. સાદું વાક્ય: જેમાં એક જ ક્રિયાપદ કે એક જ ઉદ્દેશ્ય-વિધેય હોય. (દા.ત. રતનપુર નાનકડું ગામ છે.)
૨. સંયુક્ત વાક્ય: બે સાદા વાક્યોને 'અને, તેથી, એટલે, છતાં, પણ' જેવા સંયોજકોથી જોડવામાં આવે. બંને વાક્યો સ્વતંત્ર અર્થ ધરાવે છે. (દા.ત. મેં કસરત કરી તેથી મારું શરીર કસાયેલું બન્યું.)
૩. મિશ્ર વાક્ય (સંકુલ): જેમાં એક મુખ્ય વાક્ય હોય અને બીજું તેના પર આધારિત ગૌણ વાક્ય હોય. સંયોજકો: 'જે... તે, જો... તો, જ્યારે... ત્યારે'. (દા.ત. જેવી માણસની નીતિ હોય એવી જ શાંતિ તેને મળે છે.)
૧. સાદું વાક્ય: જેમાં એક જ ક્રિયાપદ કે એક જ ઉદ્દેશ્ય-વિધેય હોય. (દા.ત. રતનપુર નાનકડું ગામ છે.)
૨. સંયુક્ત વાક્ય: બે સાદા વાક્યોને 'અને, તેથી, એટલે, છતાં, પણ' જેવા સંયોજકોથી જોડવામાં આવે. બંને વાક્યો સ્વતંત્ર અર્થ ધરાવે છે. (દા.ત. મેં કસરત કરી તેથી મારું શરીર કસાયેલું બન્યું.)
૩. મિશ્ર વાક્ય (સંકુલ): જેમાં એક મુખ્ય વાક્ય હોય અને બીજું તેના પર આધારિત ગૌણ વાક્ય હોય. સંયોજકો: 'જે... તે, જો... તો, જ્યારે... ત્યારે'. (દા.ત. જેવી માણસની નીતિ હોય એવી જ શાંતિ તેને મળે છે.)
પ્રશ્ન 12: નીચે આપેલાં વાક્યો જુદાં પાડી બે-બે વાક્યો બનાવો.
૧. છોકરાનો જવાબ સાચો હતો છતાં એણે સુધાર્યો.
- છોકરાનો જવાબ સાચો હતો.
- એણે જવાબ સુધાર્યો.
૨. ઘર નાનું પડતું હતું તેથી મોટું ઘર ખરીદવાનો વિચાર કર્યો.
- ઘર નાનું પડતું હતું.
- મોટું ઘર ખરીદવાનો વિચાર કર્યો.
૩. સાઈકલ ખૂબ જૂની હતી તેથી તે વારંવાર બગડી જતી હતી.
- સાઈકલ ખૂબ જૂની હતી.
- તે વારંવાર બગડી જતી હતી.
૪. ગામમાં સાઈકલ ચલાવવી મુશ્કેલ હતી કેમ કે ત્યાંના રસ્તા ધૂળિયા હતા.
- ગામમાં સાઈકલ ચલાવવી મુશ્કેલ હતી.
- ત્યાંના રસ્તા ધૂળિયા હતા.
૫. સવારના સૂરજને જોવો હોય તો વહેલા ઊઠવાની ટેવ પાડવી જોઈએ.
- સવારના સૂરજને જોવો છે.
- વહેલા ઊઠવાની ટેવ પાડવી જોઈએ.
પ્રશ્ન 16: નીચે આપેલાં સાદાં વાક્યો આધારે મિશ્ર વાક્યો બનાવો.
૧. મિશ્ર વાક્ય: જો તું અહીં અતિથિ છે, તો તું અહીંનો માલિક કે નોકર નથી કારણ કે આ ઈશનો આવાસ છે.
૨. મિશ્ર વાક્ય: જ્યારે સાઇકલ ચલાવવી હોય એટલી ચાલે ત્યારે એની ચેઈન સરખી કરાવવાનું કામ મુખ્ય રહેશે, જેથી આંગળાં અને કપડાં ગ્રીસવાળાં થાય પણ અમને એની પરવા ન હતી.
૩. મિશ્ર વાક્ય: ટ્યૂબમાં પંક્ચર ક્યાં છે એ જાણવા સાઇકલવાળો ટ્યૂબમાં હવા ભરે અને તેને તગારાના પાણીમાં બોળે, જેથી જ્યાં હવા નીકળતી હોય ત્યાં બડબડિયાં બોલે.
પ્રશ્ન 17: કૌંસમાંથી બંધબેસતો શબ્દ મૂકી ખાલી જગ્યા પૂરો.
"પણ, બા તું તો કાગડા (સાથે) આવી કંઈ વાત (કરતી) નથી !"
'સાચું, પણ એ તો મનમાં એમ થઈ જાય કે કાગડો બોલે (ત્યારે) મહેમાન આવે. ને ડુંગર (ગયે) ઝાઝા દિવસ થયા (એટલે) થયું કે કદાચ એ આવશે. હું તો એમની કાગને ડોળે વાટ (જોઉં) છું."
"એટલે?"
"હા, મટકુંય માર્યા વગર, તાકીતાકીને (કોઈની) રાહ જોતાં હોઈએ ત્યારે કાગને ડોળે રાહ (જોઈ) એમ (કહેવાય)."
એટલામાં નાની રતન રોતી-રોતી (આવી). "એં. એં... બા, જોને પેલો છગન મને (ખીજવે) છે : કાગડાની કોટે રતન!એં... એ..."
પ્રશ્ન 18: આપેલાં વાક્યોના પ્રકાર લખો.
૧. હું વ્યગ્ર બની ગયો. = સાદું વાક્ય
૨. શકરી પટલાણીએ શિખંડની વાત કરી એટલે પટેલ બોલ્યા. = સંયુક્ત વાક્ય
૩. અમારા બટુકો માટે આશ્ચર્યલોક ત્યારે ખૂલ્યો જ્યારે સાવરકુંડલાના એક વહોરાજીએ ગામમાં સાઈકલ સ્ટોર ખોલ્યો. = મિશ્ર વાક્ય
૪. સાઈકલ ચલાવવી એ આજે નગણ્ય ઘટના લાગે, પરંતુ ત્યારે તો બધું અસામાન્ય હતું. = સંયુક્ત વાક્ય
૫. તમે આવશો તો હું તમારી સાથે જોડાઈ જઈશ. = મિશ્ર વાક્ય
૬. અમારા ઘરની બંને બાજુએ બીજાં ઘર છે. = સાદું વાક્ય
૭. હું ઘરના બંધ ઓરડામાં ગયો. = સાદું વાક્ય
પ્રશ્ન 19: આપેલાં વાક્યો વારંવાર ઝડપથી બોલો. આવાં બીજાં પાંચ વાક્યો બનાવો (Tongue Twisters).
૧. કાચા પાપડ પાકા પાપડ.
૨. પીતળના પતિયામાં પપૈયું પીળું.
૩. રાજા રામ રાવળ રોજ રાત્રે રોટલા ખાય છે.
૪. કાળા કરમનો કાળો મોહન કાળી વાડીમાં કાળા રીંગણ ખાય.
૫. પાણીમાં પથ્થર પડે તો પાણી પરપોટા થાય.
📝 ભાગ ૨: પાઠ ૮ 'ઘર' - 25 ગુણની એકમ કસોટી
એકમ કસોટી: પાઠ ૮ - ઘર
ધોરણ: ૮ (ગુજરાતી)
સમય: ૧ કલાક
કુલ ગુણ: ૨૫
અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ: G8-1.1.3, G8-1.3.2, G8-3.1.8, G8-3.1.2, G8-3.2.1 આધારિત મૂલ્યાંકન
પ્રશ્ન ૧: નીચેના પ્રશ્નોના એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર લખો. (ગમે તે ૫) [ગુણ: ૫]
૧. લેખક અને તેમના ભાઈઓ ગામડે જતાં ત્યારે તેમને અડવું કેમ લાગતું?૨. લેખકના પિતાએ ઘર બનાવવા માટે ઈંટો કઈ રીતે લાવી હતી?
૩. શિયાળામાં આંગણામાં તાપણા પાસે શું થતું હતું?
૪. જૂના ઘરના ઓરડામાં કઈ બે વસ્તુઓ હજી લટકતી જોવા મળી?
૫. નાનો ભાઈ કઈ પરિસ્થિતિ પામી (સમજી) ગયો?
૬. ઘર ન વેચવાનો નિર્ણય લેવાતા પરિવારને કેવી અનુભૂતિ થઈ?
પ્રશ્ન ૨: નીચે આપેલા શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ આપો. [ગુણ: ૫]
૧. આવી પડેલું કે વગર નોતરે આવેલું (અતિથિ)૨. ઘરનો શરૂનો ખુલ્લો ભાગ
૩. ઢોરના નીરણ માટે આડું લાકડું રાખીને કરેલી જગા
૪. મરનારને સુવાડવા લીંપીને તૈયાર કરેલી જગા
૫. લાગણીના ઊભરાથી છાતીમાં ભરાતો ડચૂરો
પ્રશ્ન ૩: નીચે આપેલા રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ આપી વાક્યમાં પ્રયોગ કરો. [ગુણ: ૫]
૧. અડવું લાગવું૨. છાતી પરથી પથ્થર ઊતરી જવો
પ્રશ્ન ૪: વાક્યના પ્રકાર (સાદું, સંયુક્ત કે મિશ્ર) ઓળખાવો. [ગુણ: ૫]
૧. હું ઘરના બંધ ઓરડામાં ગયો.૨. ઘર નાનું પડતું હતું તેથી મોટું ઘર ખરીદવાનો વિચાર કર્યો.
૩. જ્યારે સાવરકુંડલાના વહોરાજીએ સાઈકલ સ્ટોર ખોલ્યો ત્યારે અમારા માટે આશ્ચર્યલોક ખૂલ્યો.
૪. અમારા ઘરની બંને બાજુએ બીજાં ઘર છે.
૫. સાઈકલ ખૂબ જૂની હતી છતાં તે ખૂબ સારી ચાલતી હતી.
પ્રશ્ન ૫: નીચેના પ્રશ્નનો સવિસ્તર ઉત્તર લખો. [ગુણ: ૫]
"મકાન પૈસાથી ખરીદી શકાય, પણ ઘર એ એક ભાવના છે." - આ વિધાનને લેખકના બાપદાદાના ઘરના સંદર્ભમાં સવિસ્તર સમજાવો.
✅ એકમ કસોટી સોલ્યુશન (Answer Key)
પ્રશ્ન ૧ ના ઉત્તરો:
૧. ગામના જૂના પડોશીઓ શહેરમાં જતા રહ્યા હતા અને નવા પડોશીઓ સાથે નાતો ન હોવાથી તેઓ લેખકને મહેમાન (આગંતુક) ગણતા, તેથી તેમને અડવું લાગતું.
૨. લેખકના પિતાએ ઘર બનાવવા માટે ઈંટો પોતાના બળદગાડામાં તાણીને (ભરીને) લાવી હતી.
૩. શિયાળામાં આંગણામાં તાપણાની આસપાસ પડોશીઓ સાથે મધુર વિશ્રંભકથાઓ (વાતચીતો) થતી હતી.
૪. ઓરડાના ખૂણામાં વલોણાની મોટી ગોળી અને ખીંટીએ મોટો રવૈયો હજી લટકતા જોવા મળ્યા.
૫. નાનો ભાઈ સમજી ગયો કે બાને ઘર પ્રત્યે ખૂબ રાગ છે અને તે ઘર વેચવા માંગતા નથી.
૬. ઘર ન વેચવાનો નિર્ણય લેવાતા સૌની છાતી પરથી પથ્થર ઊતરી ગયો (મોટી ચિંતા દૂર થઈ ગઈ) અને ગૃહદેવતાની પ્રસન્નતાનો સ્પર્શ થયો.
પ્રશ્ન ૨ ના ઉત્તરો (શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ):
૧. આગંતુક
૨. ઓસરી
૩. ગમાણ
૪. ચોકો
૫. ડૂમો (ગળે ડૂમો ભરાવો)
પ્રશ્ન ૩ ના ઉત્તરો (રૂઢિપ્રયોગ):
૧. અડવું લાગવું: સારું ન લાગવું, રુચિ બહાર લાગવું. (વાક્ય: વતનમાં કોઈ ન હોવાથી મને અડવું લાગ્યું.)
૨. છાતી પરથી પથ્થર ઊતરી જવો: મોટી ચિંતા કે બોજો દૂર થવો અને શાંતિ અનુભવવી. (વાક્ય: દીકરીના લગ્ન સારી રીતે પાર પડતાં પિતાની છાતી પરથી પથ્થર ઊતરી ગયો.)
પ્રશ્ન ૪ ના ઉત્તરો (વાક્યના પ્રકાર):
૧. સાદું વાક્ય
૨. સંયુક્ત વાક્ય (તેથી)
૩. મિશ્ર વાક્ય (જ્યારે... ત્યારે)
૪. સાદું વાક્ય
૫. સંયુક્ત વાક્ય (છતાં)
પ્રશ્ન ૫ નો ઉત્તર (સવિસ્તર):
લેખક સમજાવે છે કે ઈંટ, પથ્થર અને સિમેન્ટથી બનેલા મકાનને પૈસા આપીને બજારમાં ખરીદી કે વેચી શકાય છે. પરંતુ 'ઘર' એ માત્ર ચાર દીવાલો નથી. ઘર સાથે પરિવારના સભ્યોની લાગણીઓ, સુખ-દુઃખના પ્રસંગો, યાદો અને વડીલોની મહેનત જોડાયેલી હોય છે. લેખકના પિતાએ જાતમહેનતથી અને હોંશથી આ ઘર બનાવ્યું હતું. આ જ ઘરમાં તેમનો જન્મ થયો, લગ્નો થયાં અને અનેક પ્રસંગો ઉજવાયા. બાને આ ઘર સાથે અતૂટ મોહ હતો. આ લાગણીઓ, પ્રેમ અને સ્મૃતિઓને ક્યારેય પૈસાથી ખરીદી શકાતી નથી. તેથી લેખક કહે છે કે મકાન ખરીદી શકાય, પણ 'ઘર' તો એક ભાવના છે.
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો