ધોરણ ૬ ગુજરાતી કાવ્ય પાઠ 5 : જય જય ગરવી ગુજરાત! - સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન

સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન : પાઠ ૫ - જય જય ગરવી ગુજરાત!

૧. શબ્દાર્થ અને વાક્ય પ્રયોગ [cite: 23]

શબ્દાર્થ અને તેના વાક્ય પ્રયોગ જોવા ક્લિક કરો

શબ્દ	અર્થ	વાક્ય પ્રયોગ
ગરવી	મહાન, ગૌરવશાળી	આપણું ગરવી ગુજરાત વિકાસના માર્ગે આગળ વધી રહ્યું છે.
દીપે	પ્રકાશે, શોભે	દિવાળીમાં આંગણામાં દીવા દીપે છે.
અરુણું	પ્રભાતના સૂર્ય જેવું લાલ રંગનું	સવારે અરુણું આકાશ ખૂબ સુંદર લાગે છે.
પરભાત	પ્રભાત, સવાર	ખેડૂતો પરભાત થતાં જ ખેતરમાં જાય છે.
ધ્વજ	ધજા, વાવટો	15મી ઓગસ્ટે શાળામાં રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવામાં આવે છે.
કસુંબી	લાલાશ ભર્યો કેસરી રંગનો	રજપૂતોએ કસુંબી રંગનો પાઘડી પહેરી હતી.
પ્રેમશૌર્યઅંકિત	પ્રેમ અને વીરતાની છાપવાળો	ગુજરાતનો ધ્વજ પ્રેમશૌર્યઅંકિત છે.
નિજ	પોતાનાં	દરેક પક્ષી સાંજે નિજ માળામાં પાછું ફરે છે.
સંતતિ	સંતાન, બાળબચ્ચાં	માતાપિતા પોતાની સંતતિને સારા સંસ્કાર આપે છે.
કુંતેશ્વર મહાદેવ	દમણ પાસે આવેલું એક શિવમંદિર	દક્ષિણ ગુજરાતમાં કુંતેશ્વર મહાદેવ દર્શનાર્થીઓથી ઉભરાય છે.
રક્ષા	રક્ષણ, બચાવ	સૈનિકો દેશની રક્ષા કરે છે.
દ્વારકેશ	શ્રીકૃષ્ણ	ભગવાન દ્વારકેશ ગુજરાતના પશ્ચિમ કિનારે બિરાજે છે.
સાક્ષાત્	હાજરાહાજૂર, પ્રત્યક્ષ	સંતના દર્શન થતાં ભક્તને સાક્ષાત્ ભગવાન મળ્યાનો અહેસાસ થયો.
સુભટ	બહાદુર લડવૈયા	મહારાણા પ્રતાપના સુભટ ખૂબ જ બહાદુર હતા.
જુદ્ધરમણ	યુદ્ધક્રીડા, લડાઈના ખેલ	રાજાઓના સમયમાં જુદ્ધરમણ જોવા મળતા હતા.
રત્નાકર	રત્નોની ખાણ, સમુદ્ર	ભારતની ત્રણ બાજુએ વિશાળ રત્નાકર સાગર આવેલો છે.
પૂર્વજો	પહેલા જન્મેલાઓ, વડવાઓ	આપણા પૂર્વજો આપણને આશીર્વાદ આપે છે.
આશિષ	આશીર્વાદ	વડીલોની આશિષ હંમેશા લેવી જોઈએ.
જયકર	જય કરનારી, જીત અપાવે એવી	માતા ભવાનીની કૃપા જયકર હોય છે.
સિદ્ધરાજ જયસંગ	પાટણના સોલંકી રાજા	સિદ્ધરાજ જયસંગ ગુજરાતના પ્રતાપી રાજા હતા.
અધિક	વધારે	મોહન કરતા રમેશ પાસે અધિક જ્ઞાન છે.
સત્વરે	ઝડપથી	ડોક્ટરે દર્દીને સત્વરે હોસ્પિટલ પહોંચાડવાનું કહ્યું.
શુભ	કલ્યાણકારી	લગ્ન પ્રસંગે શુભ મુહૂર્ત જોવામાં આવે છે.
શકુન	શુકન, ભાવિનાં એંધાણ	સારા કામમાં સારા શકુન જોવા મળે છે.
મધ્યાહ્ન	બપોર	ઉનાળામાં મધ્યાહ્ન સમયે ખૂબ ગરમી લાગે છે.

૧. વાતચીત (પ્રશ્નોત્તરી) [cite: 23]

તમામ ૬ પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર જોવા અહીં ક્લિક કરો

1. આ ગીતમાં એવી કઈ વાત આવી જે તમે પહેલીવાર સાંભળી હોય?
   ઉત્તર: આ ગીતમાં મેં 'કુંતેશ્વર મહાદેવ' વિશે પહેલીવાર સાંભળ્યું, જે દક્ષિણ ગુજરાતની રક્ષા કરે છે.
2. તમે તીર્થસ્થાન કોને ગણો છો?
   ઉત્તર: જ્યાં મોટા મંદિરો આવેલા હોય, જ્યાં દર્શન કરવાથી મનને શાંતિ મળતી હોય અને જેનું ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્વ હોય, તેને હું તીર્થસ્થાન ગણું છું. (જેમ કે અંબાજી, સોમનાથ, દ્વારકા).
3. તમે આવું ગુજરાત વિશે બીજું કોઈ ગીત સાંભળ્યું છે? કયું?
   ઉત્તર: હા, મેં "ગુણવંતી ગુજરાત" અને "ગુજરાત મોરી મોરી રે" જેવા ગીતો સાંભળ્યા છે.
4. તમે કોઈ યાત્રાધામની મુલાકાત લીધી છે? ક્યારે?
   ઉત્તર: હા, ગયા દિવાળીના વેકેશનમાં હું મારા પરિવાર સાથે અંબાજી યાત્રાધામની મુલાકાતે ગયો હતો. (વિદ્યાર્થી પોતાનો અનુભવ કહી શકે)
5. તમને નદીકિનારે રહેવું ગમે? કેમ?
   ઉત્તર: હા, મને નદીકિનારે રહેવું ગમે કારણ કે ત્યાં શુદ્ધ હવા મળે, નદીના વહેતા પાણીનો મધુર અવાજ સંભળાય અને પ્રકૃતિની સુંદરતા માણવા મળે.
6. સંપીને રહેવાથી શો ફાયદો થાય?
   ઉત્તર: સંપીને રહેવાથી ઘરમાં અને દેશમાં શાંતિ જળવાય છે. મુશ્કેલ સમયમાં એકબીજાની મદદ મળી રહે છે અને એકતાથી વિકાસના કામો ઝડપથી પૂરા થઈ શકે છે. સંપ ત્યાં જંપ.

૨. નીચે આપેલ શબ્દોમાંથી સાચા અર્થવાળો શબ્દ શોધો અને લખો [cite: 23]

સાચા જવાબો જુઓ

• ૧. ગરવી – ગરબી, ગૌરવશાળી, ગબડતી
• ૨. નિજ – ખીજ, પોતાનું, નકામું
• ૩. અરુણું – કાળા રંગનું, સોનેરી (લાલાશ પડતા) રંગનું, સફેદ રંગનું
• ૪. સંતતિ – સમૃદ્ધિ, સંપત્તિ, સંતાન
• ૫. કસુંબી – લીલો, પીળો, કેસરી (લાલાશ ભર્યો)
• ૬. રક્ષા – શિક્ષા, રખેવાળી (રક્ષણ), પરીક્ષા

૩. આપેલા શબ્દના અર્થ મુજબ સાચા વાક્ય સામે (✔) કરો [cite: 23]

સાચા વાક્યોના જવાબો

1. સંતતિ – સંતાન
   ✔ ગૌરી ગાય એ બોડી ગાયની સંતતિ છે.
2. અરુણું – સોનેરી (લાલ) રંગનું
   ✔ સૂર્યનું અરુણું કિરણ પડ્યું ને અમે જાગ્યા.

૪. નીચે આપેલા શબ્દોનાં શિષ્ટ રૂપ લખો [cite: 23]

શિષ્ટ રૂપોના જવાબો

• પરભાત - પ્રભાત (સવાર)
• પૂરવ - પૂર્વ (દિશા)
• સોહે - શોભે (શોભાયમાન થાય)
• દીસે - દેખાય

૫. આપેલ ઉદાહરણ જેવા પ્રાસવાળા શબ્દો લખો [cite: 23]

પ્રાસવાળા શબ્દોના જવાબો

• રાત - પ્રભાત / માત / જાત / સાક્ષાત્
• દેવ - મહાદેવ
• રંગ - જયસંગ

૬. નીચે આપેલાં જોડકાં જોડો (દિશા અને દેવ/દેવી) [cite: 23]

સાચા જોડકાં જુઓ

દિશા (અ)	દેવ / દેવી (બ)
૧. ઉત્તર	અંબામાત
૨. દક્ષિણ	કુંતેશ્વર મહાદેવ
૩. પૂર્વ	કાળીમાત
૪. પશ્ચિમ	સોમનાથ (દ્વારકેશ)

૭. આપેલ વિકલ્પમાંથી યોગ્ય કારણ શોધો [cite: 23]

સાચા કારણોના જવાબો

1. કવિ સંતાનોને પ્રેમભક્તિની રીત શીખવવાનું કહે છે, કારણ કે...
   ✔ સાચી જીવનશૈલી મળે.
2. ગુજરાતની સહાયમાં દેવો સાક્ષાત્ છે એવું કહેવાય છે, કારણ કે...
   ✔ ચારેય દિશામાં એમનાં સ્થાનકો છે.
3. સાગર માટે રત્નાકર શબ્દ પ્રયોજાયો છે, કારણ કે...
   ✔ સાગરના પેટાળમાં અનેક કીમતી રત્નો છે.
4. આ કાવ્યમાં રાત વીતી ગઈ છે એવું કહ્યું છે, કારણ કે...
   ✔ ગુજરાત હવે પ્રગતિના માર્ગે છે. (દુઃખ અને અજ્ઞાનતાનો સમય પૂરો થયો છે).

૮. ઉદાહરણ મુજબ બે શબ્દોનો એક વાક્યમાં ઉપયોગ કરો [cite: 23]

વાક્ય પ્રયોગો જુઓ

• ફ્રીઝ - ચંપલ: ઉનાળાની ગરમીથી બચવા મેં મારા ચંપલ ભૂલથી ફ્રીઝમાં મૂકી દીધા!
• ચા - સાગર: સાગર કિનારે બેસીને ગરમાગરમ ચા પીવાની ખૂબ મજા આવે છે.
• ફોન - સંપ: મુશ્કેલીના સમયે મેં ફોન કરીને બધા મિત્રોને સંપથી કામ કરવાનું કહ્યું.
• ખીલી - મધ્યાહ્ન: ઉનાળાના મધ્યાહ્ન (બપોર) સમયે તડકામાં છત પર લોખંડની ખીલી ગરમ થઈ ગઈ હતી.
• પર્વત - પપ્પા: રવિવારે મારા પપ્પા મને ગિરનાર પર્વત પર ફરવા લઈ ગયા.

૯. પ્રશ્નોના મુદ્દાસર જવાબ લખો [cite: 23]

તમામ ૬ મોટા પ્રશ્નોના જવાબ જોવા અહીં ક્લિક કરો

1. કવિતા મુજબ ગુજરાતની કઈ દિશામાં શું આવેલું છે તે લખો.
   ઉત્તર: કવિતા મુજબ ગુજરાતની ઉત્તર દિશામાં અંબામાત, પૂર્વ દિશામાં કાળીમાત (પાવાગઢ), દક્ષિણ દિશામાં કુંતેશ્વર મહાદેવ અને પશ્ચિમ દિશામાં સોમનાથ તથા દ્વારકાધીશ (દ્વારકેશ) આવેલા છે.
2. કવિએ પ્રેમભક્તિની રીત શીખવવાનું કેમ કહ્યું હશે?
   ઉત્તર: કવિએ પ્રેમભક્તિની રીત શીખવવાનું કહ્યું છે કારણ કે પ્રેમ અને ભક્તિથી માણસમાં સંસ્કાર અને સાચી જીવનશૈલીનું નિર્માણ થાય છે, જેનાથી ગુજરાતની પ્રજા એકબીજા સાથે હળીમળીને અને સંપથી રહી શકે.
3. ગરવી ગુજરાત એટલે શું?
   ઉત્તર: ગરવી ગુજરાત એટલે ગૌરવશાળી, મહાન અને પ્રતાપી ગુજરાત. જેનો ઈતિહાસ ભવ્ય છે, જેની પ્રજામાં પ્રેમ અને શૌર્ય છે તેવું આપણું ગુજરાત.
4. ગુજરાતની બીજી નદીઓનાં નામ જણાવી કોઈ એક નદી વિશે લખો.
   ઉત્તર: ગુજરાતની નદીઓ: સાબરમતી, મચ્છુ, સરસ્વતી, બનાસ, ભાદર વગેરે.
   સાબરમતી નદી વિશે: સાબરમતી નદી ગુજરાતની એક મહત્વની નદી છે. ગાંધીજીએ અમદાવાદમાં સાબરમતી નદીના કિનારે આશ્રમની સ્થાપના કરી હતી, જે આજે સાબરમતી આશ્રમ તરીકે ઓળખાય છે.
5. ગુજરાતના મહિમા વિશે લખો.
   ઉત્તર: ગુજરાતનો મહિમા અનોખો છે. અહીં તાપી, નર્મદા અને મહી જેવી મોટી નદીઓ છે. વિશાળ અરબી સમુદ્ર (રત્નાકર) તેનો કિનારો ધૂએ છે. ગુજરાતની ચારેય દિશામાં મોટા તીર્થધામો (અંબાજી, કાળીમાતા, સોમનાથ, દ્વારકા) આવેલા છે. અહીં સિદ્ધરાજ જયસિંહ જેવા પ્રતાપી રાજાઓ થઈ ગયા અને અહીંની પ્રજા પ્રેમ, શૌર્ય અને સંપથી રહે છે.
6. ગુજરાતને ગરવી કેમ કહી હશે?
   ઉત્તર: ગુજરાતની ભૌગોલિક રચના અદ્ભુત છે, તેને લાંબો દરિયાકિનારો મળ્યો છે, શૂરવીર પૂર્વજોનો આશીર્વાદ છે અને અહીં બધી જાતિના લોકો સંપથી રહેતા હોવાથી ગુજરાતને 'ગરવી' (ગૌરવશાળી) કહી છે.

૧૦. નીચેની કાવ્યપંક્તિ સમજાવો [cite: 23]

કાવ્યપંક્તિની સવિસ્તર સમજૂતી જુઓ

“તે રંગ થકી પણ અધિક સરસ રંગ થશે સત્વરે માત!
શુભ શકુન દીસે, મધ્યાહ્ન શોભશે, વીતી ગઈ છે રાત”

સમજૂતી: કવિ નર્મદ ગુજરાતના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની વાત કરતા કહે છે કે, હે ગુજરાત માતા! અણહિલવાડ પાટણ અને સિદ્ધરાજ જયસિંહના સમયમાં જે ભવ્યતા (રંગ) હતી, તેના કરતા પણ અધિક (વધારે) સરસ રંગ (પ્રગતિ) હવે સત્વરે (ઝડપથી) થવાનો છે. મને અત્યારે શુભ શકુન (સારા એંધાણ) દેખાઈ રહ્યા છે. ગુજરાતમાં દુઃખ અને અજ્ઞાનતાની રાત હવે વીતી ગઈ છે, અને હવે મધ્યાહ્ન (બપોરનો તેજસ્વી સમય) શોભી ઊઠશે અર્થાત્ ગુજરાતનો વિકાસ હવે મધ્યાહ્નના સૂર્યની જેમ તેજસ્વી થશે.

એકમ કસોટી : પાઠ ૫ - જય જય ગરવી ગુજરાત! (કુલ ગુણ: ૨૫)

અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (LOs) આધારિત સ્વ-મૂલ્યાંકન કસોટી

LO: G6.6.9 અને G6.6.1 શબ્દભંડોળ

ગુણ: ૦૫

પ્રશ્ન ૧: નીચે આપેલા શબ્દોના સાચા અર્થ/શિષ્ટ રૂપ લખો.

1. શબ્દાર્થ: અરુણું
2. શબ્દાર્થ: કસુંબી
3. શિષ્ટ રૂપ: પરભાત
4. શિષ્ટ રૂપ: પૂરવ
5. શિષ્ટ રૂપ: સોહે

જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો

૧. સોનેરી/લાલાશ પડતું | ૨. લાલાશ ભર્યો કેસરી રંગ | ૩. પ્રભાત (સવાર) | ૪. પૂર્વ | ૫. શોભે

LO: G6.2.1 કાવ્યમાંથી વિગતો શોધે છે

ગુણ: ૦૫

પ્રશ્ન ૨: એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર લખો.

1. આ ગૌરવગીત કયા કવિએ લખ્યું છે?
2. ગુજરાતનો ધ્વજ કેવો પ્રકાશશે? (કેવા રંગનો છે?)
3. ગુજરાતની રક્ષા કરતા બે મહાન દેવોના નામ લખો.
4. કાવ્યમાં કઈ બે મોટી નદીઓના નામ આપ્યા છે?
5. પર્વત પરથી કોણ આશીર્વાદ આપે છે?

જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો

૧. કવિ નર્મદ. | ૨. કસુંબી રંગનો (પ્રેમશૌર્યઅંકિત). | ૩. કુંતેશ્વર મહાદેવ અને સોમનાથ. | ૪. તાપી અને નર્મદા (અથવા મહી). | ૫. વીર પૂર્વજો.

LO: G6.3.2 સંબંધો સમજે છે (જોડકાં અને પ્રાસ)

ગુણ: ૦૫

પ્રશ્ન ૩: માંગ્યા મુજબ ઉત્તર લખો.

યોગ્ય જોડકાં જોડો (દિશા અને દેવી/દેવ):

• ૧. ઉત્તરમાં = _______
• ૨. પૂર્વમાં = _______

પ્રાસવાળા શબ્દો લખો (કોઈ પણ એક-એક):

3. રાત = _______
4. દેવ = _______
5. રંગ = _______

જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો

૧. અંબામાત | ૨. કાળીમાત | ૩. પ્રભાત/માત | ૪. મહાદેવ | ૫. જયસંગ

LO: G6.3.1 સાચું કારણ શોધો

ગુણ: ૦૫

પ્રશ્ન ૪: વાક્ય પૂરું કરવા સાચું કારણ જણાવો.

1. કવિ સંતાનોને પ્રેમભક્તિની રીત શીખવવાનું કહે છે, કારણ કે...
2. ગુજરાતની સહાયમાં દેવો સાક્ષાત્ છે એવું કહેવાય છે, કારણ કે...
3. સાગર માટે રત્નાકર શબ્દ પ્રયોજાયો છે, કારણ કે...
4. આ કાવ્યમાં રાત વીતી ગઈ છે એવું કહ્યું છે, કારણ કે...
5. પર્વત પરથી વીર પૂર્વજો આશિષ આપે છે, કારણ કે તેઓ...

જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો

૧. સાચી જીવનશૈલી મળે. | ૨. ચારેય દિશામાં એમનાં સ્થાનકો છે. | ૩. સાગરના પેટાળમાં અનેક કીમતી રત્નો છે. | ૪. ગુજરાત હવે પ્રગતિના માર્ગે છે. | ૫. ગુજરાતની પ્રજાના જયકાર (જીત) ઈચ્છે છે.

LO: G6.4.4 અને G6.7.4 વિચારણાની રજૂઆત (ભાવ)

ગુણ: ૦૫

પ્રશ્ન ૫: સવિસ્તર ઉત્તર લખો.

આપણા ગુજરાતનો મહિમા અને તેની વિશેષતાઓ કાવ્યના આધારે લખો.

મૂલ્યાંકન માર્ગદર્શિકા જોવા અહી ક્લિક કરો

જવાબના ૫ મુખ્ય મુદ્દાઓ (દરેક મુદ્દાનો ૧ ગુણ):

1. ગુજરાત એ ગૌરવશાળી અને મહાન ભૂમિ છે, જેનો ધ્વજ પ્રેમ અને શૌર્યનું પ્રતીક છે.
2. તેની ચારેય દિશામાં મહાન દેવ-દેવીઓ (અંબાજી, કાળીમાતા, કુંતેશ્વર મહાદેવ, સોમનાથ અને દ્વારકાધીશ) રક્ષા કરવા માટે સાક્ષાત હાજર છે.
3. ગુજરાતમાં તાપી, નર્મદા અને મહી જેવી વિશાળ નદીઓ અને રત્નાકર સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલો છે.
4. ગુજરાતનો ઈતિહાસ ભવ્ય છે, અહીં સિદ્ધરાજ જયસિંહ જેવા પ્રતાપી રાજાઓ થઈ ગયા.
5. અહીં બધી જ જાતિના લોકો સંપથી રહે છે અને હવે અજ્ઞાનતાની રાત પૂરી થઈને ગુજરાતનો તેજસ્વી વિકાસ (મધ્યાહ્ન) થવાનો છે.