ધોરણ ૭ ગુજરાતી પાઠ ૫: તમે સાપથી ડરો છો કે? - સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન

ભાગ ૧: સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન

એકમ ૫: તમે સાપથી ડરો છો કે? (ધોરણ ૭ - ગુજરાતી પલાશ)

શબ્દ / શબ્દસમૂહ	અર્થ	વાક્યપ્રયોગ
આળેખવું	દોરવું, ચિતરવું	ભાભી પાણિયારા પર નાગનું ચિત્ર આળેખતાં હતાં.
એકટાણું	એક ટંક જમવું તે (વ્રત)	આજે નાગપંચમી હોવાથી ભાભી એકટાણું કરશે.
ભોરિંગ	મોટો નાગ / સાપ	જંગલમાં એક મોટો ભયાનક ભોરિંગ રહેતો હતો.
શેષશાયી	શેષનાગ ઉપર સૂવાવાળા	ભગવાન વિષ્ણુ શેષશાયી સ્વરૂપે બિરાજમાન છે.
ત્વચા	ચામડી	સાપની ત્વચા ખૂબ જ લીસી અને આકર્ષક હોય છે.
તરેહ	ભાત, જાત (ડિઝાઇન)	સાપના શરીર પર વિવિધ તરેહ જોવા મળે છે.
હેરત	નવાઈ, આશ્ચર્ય	જાદુગરનો ખેલ જોઈને સૌને હેરત થઈ.
ઘ્રાણેન્દ્રિય	સૂંઘવાની ઇન્દ્રિય, નાક	સાપની જીભ જ તેની ઘ્રાણેન્દ્રિય તરીકે કામ કરે છે.
કુલેર	ઘી-ગોળ સાથે ચોળેલો બાજરીનો લોટ	સોનલને પ્રસાદમાં કુલેર ખાવી ખૂબ ભાવતી હતી.

• દમ કાઢવો: થકવી દેવું, હંફાવવું.
  વાક્ય: આ નાના છોકરાએ તો તોફાન કરી કરીને મારો દમ કાઢી નાખ્યો.
• મોંમાં પાણી આવી જવું: ગમતી વસ્તુ ખાવાની તીવ્ર ઇચ્છા થવી.
  વાક્ય: થાળીમાં ગરમાગરમ જલેબી જોઈને મારા મોંમાં પાણી આવી ગયું.
• માંડીને વાત કહેવી: શરૂઆતથી બધી વાત વિગતવાર કહેવી.
  વાક્ય: દાદાજીએ બાળકોને પોતાના બાળપણની માંડીને વાત કહી.
• વહારે આવવું: મદદે આવવું.
  વાક્ય: મુશ્કેલીના સમયે સાચો મિત્ર હંમેશા વહારે આવે છે.

• ૧. સાપ વિશે તમે શું શું સાંભળ્યું છે ? કહો. ઉત્તર: મેં સાપ વિશે સાંભળ્યું છે કે સાપ કરડે તો માણસ મરી જાય છે. સાપ મોરલીના તાલે ડોલે છે અને કેટલાક સાપ મણિધર હોય છે (જોકે આ પાઠ ભણ્યા પછી ખબર પડી કે આ બધી માન્યતાઓ ખોટી છે). સાપ ખેડૂતનો મિત્ર છે તેવું પણ મેં સાંભળ્યું છે.
• ૨. તમે સાપ ક્યાં ક્યાં જોયા છે? ઉત્તર: મેં પ્રાણીસંગ્રહાલયમાં, ખેતરમાં, ડિસ્કવરી ચેનલ પર ટીવીમાં અને મદારીના ટોપલામાં સાપ જોયા છે.
• ૩. તમારા ઘરમાં અચાનક સાપ આવી ચડે તો તમે શું કરો? ઉત્તર: જો અચાનક સાપ આવી ચડે તો હું ગભરાયા વગર દૂર જતો રહીશ. સાપને મારવાનો પ્રયાસ નહિ કરું, પરંતુ તરત જ 'સ્નેક કેચર' (સાપ પકડનાર) ને ફોન કરીને બોલાવીશ.
• ૪. કોઈને સાપ કરડે તો શું કરવું જોઈએ? ઉત્તર: કોઈને સાપ કરડે તો દર્દીને હિંમત આપવી, તેને હલનચલન ન કરવા દેવું અને તાત્કાલિક ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ બોલાવીને સરકારી દવાખાને પહોંચાડવો જોઈએ, જેથી તેને ઝેર ઉતારવાનું ઇન્જેક્શન આપી શકાય.
• ૫. નાગપાંચમે શું શું કરવામાં આવે છે? ઉત્તર: નાગપાંચમના દિવસે સ્ત્રીઓ એકટાણું (વ્રત) કરે છે. પાણિયારા પર નાગદેવતાનું ચિત્ર દોરી ઘીનો દીવો કરે છે અને કુલેરનો પ્રસાદ (નૈવેદ્ય) ચઢાવી નાગદેવતાની પૂજા કરે છે.
• ૬. ઉપવાસ અને વ્રતમાં શો ફેર છે? ઉત્તર: 'ઉપવાસ' એટલે આખો દિવસ અન્ન ગ્રહણ ન કરવું (ફક્ત ફળાહાર કરવો), જ્યારે 'વ્રત' એ ધાર્મિક કે શારીરિક શુદ્ધિ માટે લીધેલો નિયમ છે. વ્રતમાં ઉપવાસ અથવા એકટાણું (દિવસમાં એક જ વાર જમવું) કરવામાં આવે છે.

• ઘટનાની સામે સોનલે શું કર્યું તે જોડો:
  ૧. ભાભી પાણિયારા પર નાગનું ચિત્ર આળેખતાં હતાં. → સોનલને અચરજ થયું. ૨. તું ત્યાં ઊભી રહે અને ધ્યાનથી જો. → સોનલ પાણિયારા પાસે પાછી ગઇ. ૩. કુલેરનું નૈવેદ્ય ધર્યું હતું. → સોનલના મોંમાં પાણી આવ્યું. ૪. ભાભી ગઇકાલનો બનાવેલો રોટલો આજે એકવાર ખાશે. → એમ શું કરવા કરતાં હશે તેવો પ્રશ્ન થયો.
• સોના આવું કોને પૂછે/કહે છે?
  ૧. ભાભી આજે પાણિયારા પર નાગ કેમ આળેખે છે? → સોનલ 'બા'ને પૂછે છે. ૨. ભાભી નાગને બદલે ઉંદરનું ચિત્ર આળેખે તો શું થાય? → સોનલ 'રામુભાઈ'ને પૂછે છે. ૩. મને તો નાગની વાતો સાંભળીને બહુ બીક લાગે છે. → સોનલ 'બા'ને અને 'રામુભાઈ'ને કહે છે. ૪. તો મદારીની મોરલીએ સાપ ડોલે છે એ વાત ખોટી? → સોનલ 'રામુભાઈ'ને પૂછે છે.

• ૧. સાપ દૂધ પીએ છે. → ના (તે મુખ્ય ખોરાક તરીકે દૂધ નથી પીતો, પાણીની જેમ પીએ છે. લોકોની માન્યતા ખોટી છે કે તેનો મુખ્ય આહાર દૂધ છે.)
• ૨. સાપને બે જીભ હોય છે. → ના (જીભ એક જ હોય છે પણ આગળથી બે પાંખિયાં હોય છે.)
• ૩. નાગનો મણિ બહુ કીમતી હોય છે. → ના (નાગ પાસે મણિ હોવાની વાત સાવ બનાવટી છે.)
• ૪. સાપ ઘરડો થાય ત્યારે તેને મૂછ ફૂટે છે. → ના (સાપના શરીરે વાળ જ હોતા નથી.)
• ૫. સાપ પૂરેપૂરી કાંચળી ઉતારી ન શકે તો માંદો પડી જાય. → હા (આ વૈજ્ઞાનિક હકીકત છે.)
• ૬. બધા સાપ ઝેરી હોતા નથી. → હા (મોટાભાગના સાપ બિનઝેરી હોય છે.)
• ૭. સાપ બહુ દૂર જોઈ શકે છે. → ના (તે બહુ લાંબુ જોઈ શકતો નથી.)
• ૮. સાપને કાન હોતા નથી. → હા (તેને કાન હોતા નથી, તે જમીનની ધ્રુજારી પરથી પારખે છે.)

• ઉદાહરણ: બધા સાપ ક્યાં ઝેરી હોય છે! → અર્થ : બધા સાપ ઝેરી હોતા નથી.
  ૧. સાપને ક્યાં કાન હોય છે! → અર્થ: સાપને કાન હોતા નથી. ૨. સાપ ક્યાં શાકાહારી હોય છે! → અર્થ: સાપ શાકાહારી હોતો નથી. ૩. ઘરડા સાપને ક્યાં મૂછ ફૂટે છે! → અર્થ: સાપને મૂછ ફૂટતી નથી.
• કૌંસમાંથી શબ્દ પસંદ કરી શબ્દસમૂહ માટેનો સાચો શબ્દ લખો:
  (એકટાણું, પૂજાસામગ્રી, નૈવેદ્ય, નાગ, પાણિયારા, કુલેર)
  
  
  ભાભી આજ પાણિયારા (ઘરમાં પાણીના વાસણ રાખવાની જગા) પર નાગ (ફેણવાળા સાપ)નું ચિત્ર આળેખતાં હતાં. પાસે પૂજાસામગ્રી (કંકુ, ચોખા, ફૂલ વગેરે....) પડી હતી. તેમણે કુલેર (ઘીગોળ સાથે ચોળેલો બાજરી વગેરેનો લોટ)નું નૈવેદ્ય (દેવને ધરાવેલી ખાવાની વસ્તુ) ધર્યું હતું. આજે એ એકટાણું (ભોજનનું વ્રત પાળવું તે) પણ કરશે.

• લીટી દોરેલ રૂઢિપ્રયોગનો સાચો અર્થ શોધી વાક્ય બનાવો:
  ૧. કુલેર જોઈ સોનાના મોંમાં પાણી આવી ગયું.
  સાચો અર્થ: ગમતી વસ્તુ ખાવાની તીવ્ર ઇચ્છા થઈ.
  વાક્ય: ગરમાગરમ સમોસા જોઈને મારા મોંમાં પાણી આવી ગયું. ૨. બાએ સોનાને માંડીને વાત કહી.
  સાચો અર્થ: શરૂઆતથી બધી વાત કહી.
  વાક્ય: દાદીએ અમને રાજાની માંડીને વાત કહી. ૩. સોનાને જવાબ ન આવડતાં ભાભી એની વહારે આવ્યાં.
  સાચો અર્થ: મદદે આવ્યાં.
  વાક્ય: પૂરની આફત સમયે સરકાર લોકોની વહારે આવી.
• 'સાપ’ને લગતી કોઈ પણ ત્રણ કહેવતો શોધો અને અર્થ લખો:
  ૧. સાપ ગયા ને લિસોટા રહ્યા.
  અર્થ: કોઈ વસ્તુ કે વ્યક્તિ નાશ પામે છતાં તેની માત્ર નિશાની કે યાદ રહી જવી. ૨. સાપને ઘેર પરોણો સાપ.
  અર્થ: સમાન ગુણ અને સ્વભાવવાળા લોકો એકબીજા સાથે જલ્દી ભળી જાય છે. ૩. સાપ કરડે તો મંત્રથી ઉતરે, પણ માણસ કરડે તો કોઈથી ન ઉતરે.
  અર્થ: ખરાબ માણસનો ડંખ કે કપટ સાપના ઝેર કરતાં પણ વધુ ખતરનાક હોય છે.

• પહેલા અને છેલ્લા શબ્દ વચ્ચે ક્રમિક નવા શબ્દો ઉમેરી પાંચ વાક્ય બનાવો:
  
  મેં ........... સાપ જોયો.
  ૧. મેં આજે સાપ જોયો.
  ૨. મેં આજે બગીચામાં સાપ જોયો.
  ૩. મેં આજે બગીચામાં મોટો ઝેરી સાપ જોયો.
  ૪. મેં આજે બગીચામાં ઝાડ પાસે મોટો ઝેરી સાપ જોયો.
  ૫. મેં આજે સવારે બગીચામાં ઝાડ પાસે મોટો ઝેરી સાપ જોયો.
• ઉદાહરણ મુજબ વાક્ય લખો (ભૂતકાળ -> વર્તમાનકાળ -> ભવિષ્યકાળ):
  • હું બજાર ગયો હતો. → હું બજાર જાઉં છું. → હું બજાર જઈશ.
  • અમે ગીરના પ્રવાસે ગયા હતા. → અમે ગીરના પ્રવાસે જઈએ છીએ. → અમે ગીરના પ્રવાસે જઈશું.
  • અમે સાપ જોયો હતો. → અમે સાપ જોઈએ છીએ. → અમે સાપ જોઈશું.

• ૧. વ્રત એટલે શું? વ્રત શા માટે કરવામાં આવે છે? ઉત્તર: 'વ્રત' એટલે ધાર્મિક, શારીરિક કે માનસિક શુદ્ધિ માટે લીધેલો કોઈ સંકલ્પ કે નિયમ. વ્રતમાં વ્યક્તિ ઈશ્વર પ્રત્યેની પોતાની શ્રદ્ધા અને ભક્તિ વ્યક્ત કરવા માટે ઉપવાસ અથવા એકટાણું (દિવસમાં એક જ વાર જમવું) કરે છે. મનની શાંતિ અને સંયમ કેળવવા માટે વ્રત કરવામાં આવે છે.
• ૨. સાપ માણસજાતને શી રીતે ઉપયોગી બને છે? ઉત્તર: સાપ એ ખેડૂતોનો સાચો મિત્ર છે. ખેતરમાં પાકને નુકસાન કરતા ઉંદર, દેડકા અને કોળ વગેરેને સાપ ખાઈ જાય છે અને પાકનું રક્ષણ કરે છે. આ ઉપરાંત, સાપના ઝેરમાંથી જીવનરક્ષક દવાઓ અને એન્ટી-વેનમ (ઝેર ઉતારવાના) ઈન્જેક્શનો પણ બને છે. આ રીતે તે ઉપયોગી છે.
• ૩. નાગણનાં બધાં બચ્ચાં શાથી જીવતાં નહિ હોય? ઉત્તર: નાગણ એકસાથે ૫૦-૫૫ જેટલાં ઈંડાં મૂકે છે. જો બધાં જ બચ્ચાં જીવી જાય તો પૃથ્વી પર સાપ જ સાપ થઈ જાય. પરંતુ પ્રકૃતિના નિયમ મુજબ નોળિયો, સમડી, ગરુડ, મોર જેવાં પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ તેમનો શિકાર કરીને ખાઈ જાય છે, આથી બધાં બચ્ચાં જીવતાં નથી.
• ૪. તમારા વિસ્તારમાં કોઈને સાપ કરડે તો શો ઉપાય કરવામાં આવે છે ? ઉત્તર: અમારા વિસ્તારમાં કોઈને સાપ કરડે તો સૌ પ્રથમ દર્દીને હિંમત આપીને શાંત પાડવામાં આવે છે. તેને વધુ હલનચલન કરવા દેવામાં આવતું નથી જેથી ઝેર શરીરમાં ઝડપથી ન ફેલાય. ત્યારબાદ તાત્કાલિક ૧૦૮ એમ્બ્યુલન્સ બોલાવીને સરકારી દવાખાને લઈ જવામાં આવે છે, જ્યાં તેને ઝેર ઉતારવાનું ઇન્જેક્શન (એન્ટી-વેનમ) આપવામાં આવે છે.
• ૫. કાવ્યનું પઠન કરો અને કવિએ કરેલા વ્યંગને સમજો: "सांप (सच्चिदानंद हीरानंद वात्स्यायन - अज्ञेय)"
  
  सांप ! तुम सभ्य तो हुए नहीं, नगर में बसना भी तुम्हें नहीं आया।
  एक बात पूछें - (उत्तर दोगे ?) तब कैसे सीखा डसना, विष कहां पाया ?
  
  વ્યંગનો ભાવાર્થ (સમજૂતી): કવિ અજ્ઞેયજી આ કવિતા દ્વારા આધુનિક અને શહેરી માનવીના દંભી અને ઝેરીલા સ્વભાવ પર મોટો કટાક્ષ કરે છે. કવિ સાપને ઉદ્દેશીને કહે છે કે, "હે સાપ, તું ક્યારેય સભ્ય બન્યો નથી અને તને શહેરમાં રહેતા પણ નથી આવડ્યું (કારણ કે તું જંગલમાં રહે છે). તો પછી તને આ ડંખ મારવાનું અને તારામાં આટલું ઝેર ક્યાંથી આવ્યું?"
  અર્થાત્, કવિ એમ કહેવા માંગે છે કે સાચું ઝેર અને ડંખ મારવાની વૃત્તિ તો શહેરમાં રહેતા 'સભ્ય' કહેવાતા માણસોમાં વધારે છે. માણસ જ માણસને પોતાના સ્વાર્થ માટે ડંખ મારે છે.

ભાગ ૩: એકમ કસોટી (મૂલ્યાંકન)

કુલ ગુણ: ૨૫ | વિષય: ગુજરાતી (પલાશ) | ધોરણ: ૭ | પાઠ ૫: તમે સાપથી ડરો છો કે?

એકમ કસોટી - પાઠ ૫

વિષય: ગુજરાતી (પલાશ) કુલ ગુણ: ૨૫

પ્રશ્ન ૧: નીચે આપેલા શબ્દોના અર્થ અને રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ આપી વાક્ય બનાવો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 6.1: અપરિચિત શબ્દો અને રૂઢિપ્રયોગોના અર્થની ધારણા કરે અને તારવે છે.)

૧. એકટાણું (શબ્દાર્થ)
૨. હેરત (શબ્દાર્થ)
૩. ઘ્રાણેન્દ્રિય (શબ્દાર્થ)
૪. દમ કાઢવો (રૂઢિપ્રયોગ)
૫. વહારે આવવું (રૂઢિપ્રયોગ)

પ્રશ્ન ૨: નીચેનાં વાક્યો સાચાં છે કે ખોટાં તે જણાવો. જો ખોટું હોય તો સુધારીને લખો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 2.1: હેતુ અનુસાર વિગતો તારવે છે.)

૧. બધા સાપ ઝેરી હોય છે.
૨. સાપ દૂધ પીએ છે, તે તેનો મુખ્ય ખોરાક છે.
૩. અજગર પૃથ્વી પરનો સૌથી લાંબો અને વજનદાર સાપ છે.
૪. ઘરડા સાપને મૂછ ફૂટે છે.
૫. સાપ ખેડૂતનો મિત્ર છે.

પ્રશ્ન ૩: નીચે આપેલાં વાક્યો કોણ બોલે છે અને કોને કહે છે તે લખો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 3.3: વિગતો વચ્ચેના સંબંધો સમજે છે.)

૧. "બા, ભાભી આજે પાણિયારા પર નાગ કેમ આળેખે છે?"
૨. "સોનલ, તું ત્યાં ઊભી રહે અને ધ્યાનથી જો, ભાભી શું કરે છે તે."
૩. "મારે સૂતી વખતે નાગની વાર્તા નથી સાંભળવી. મને રાતે બીક લાગે."
૪. "આપણા દેશમાં આશરે 216 પ્રકારના સાપ છે."
૫. "નાગને વળી મણિ કેવો? એ પણ પેલી મૂછોના જેવી જ બનાવટી વાત છે."

પ્રશ્ન ૪: નીચેના પ્રશ્નોના એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર લખો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 2.2: વિગતો વચ્ચેનો સંબંધ નિશ્ચિત કરે છે.)

૧. નાગપાંચમના દિવસે ભાભી શું કરવાના હતા?
૨. સાપની કાંચળી કોને કહેવાય?
૩. સાપને 'દ્વિજિહ્વા' કેમ કહેવાય છે?
૪. સાપ અને નોળિયાની લડાઈમાં કોણ જીતે છે? કેમ?
૫. સાપનો ખોરાક પચાવવામાં કોણ મદદ કરે છે?

પ્રશ્ન ૫: નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો. (કોઈપણ બે) [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 4.9: વાક્ય કે પંક્તિઓનો સદષ્ટાંત વિચારવિસ્તાર કરે છે. / 5.5)

૧. સાપ વિશે સમાજમાં કઈ કઈ ખોટી માન્યતાઓ પ્રવર્તે છે?
૨. સાપ માણસજાતને કેવી રીતે ઉપયોગી છે?
૩. નાગણનાં બધાં બચ્ચાં શાથી જીવતાં નહિ હોય?

---

--- Best of Luck ---

પ્રશ્ન ૧: શબ્દાર્થ અને રૂઢિપ્રયોગ

• ૧. એકટાણું: એક ટંક જમવું તે (વ્રત). (નાગપંચમીએ ભાભી એકટાણું કરશે).
• ૨. હેરત: નવાઈ, આશ્ચર્ય. (જાદુગરનો ખેલ જોઈ સૌને હેરત થઈ).
• ૩. ઘ્રાણેન્દ્રિય: સૂંઘવાની ઇન્દ્રિય, નાક. (સાપની જીભ ઘ્રાણેન્દ્રિયનું કામ કરે છે).
• ૪. દમ કાઢવો: થકવી દેવું. (નાના છોકરાએ તોફાન કરી મારો દમ કાઢી નાખ્યો).
• ૫. વહારે આવવું: મદદે આવવું. (મુશ્કેલીના સમયે સાચો મિત્ર હંમેશા વહારે આવે છે).

પ્રશ્ન ૨: ખરા-ખોટા અને સુધારો

• ૧. ખોટું. (બધા સાપ ઝેરી હોતા નથી, આશરે ૨૧૬ માંથી બહુ ઓછા ઝેરી હોય છે).
• ૨. ખોટું. (સાપ દૂધ પીએ છે પણ પાણીની જેમ, દૂધ તેનો મુખ્ય ખોરાક નથી, તે દેડકા/ઉંદર ખાય છે).
• ૩. ખરું.
• ૪. ખોટું. (સાપના શરીરે વાળ હોતા જ નથી, તેથી મૂછ ફૂટવાનો સવાલ જ નથી).
• ૫. ખરું.

પ્રશ્ન ૩: કોણ બોલે છે, કોને કહે છે?

• ૧. સોનલ બોલે છે અને પોતાની બાને કહે છે.
• ૨. બા બોલે છે અને સોનલને કહે છે.
• ૩. સોનલ બોલે છે અને બાને (તેમજ ભાઈ રામુને) કહે છે.
• ૪. રામુભાઈ બોલે છે અને સોનલને કહે છે.
• ૫. રામુભાઈ બોલે છે અને સોનલને (તથા ભાભીને) કહે છે.

પ્રશ્ન ૪: એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર

• ૧. નાગપાંચમના દિવસે ભાભી નાગદેવતાની પૂજા કરી એકટાણું (વ્રત) કરવાના હતા.
• ૨. સાપના શરીરની ઉપરની જૂની થઈ ગયેલી ચામડી જે તે અમુક સમયે ઉતારે છે, તેને કાંચળી કહેવાય છે.
• ૩. સાપની જીભ આગળથી બે પાંખિયાવાળી (બે ભાગમાં વહેંચાયેલી) હોય છે, તેથી તેને 'દ્વિજિહ્વા' કહેવાય છે.
• ૪. સાપ અને નોળિયાની લડાઈમાં નોળિયો જીતે છે, કારણ કે તે સાપ કરતાં વધારે ચાલાક અને ચંચળ હોય છે.
• ૫. સાપ આખેઆખો શિકાર ગળી જાય છે, તેને પચાવવામાં સાપનું 'ઝેર' જ મદદ કરે છે.

પ્રશ્ન ૫: સવિસ્તર ઉત્તર (કોઈ પણ બે)

• ૧. ખોટી માન્યતાઓ: સમાજમાં માન્યતા છે કે સાપ દૂધ પીએ છે, પરંતુ દૂધ તેનો ખોરાક નથી. નાગ પાસે મણિ હોય છે તે વાત પણ સાવ બનાવટી છે. ઘરડા સાપને મૂછ ફૂટે છે તે ખોટું છે કારણ કે સાપને વાળ હોતા નથી. સાપ મોરલી સાંભળીને ડોલે છે તે પણ ખોટું છે, તેને કાન જ હોતા નથી, તે માત્ર હુમલો કરવાની તૈયારી કરતો હોય છે.
• ૨. માણસજાતને ઉપયોગી: સાપ ખેડૂતોનો સાચો મિત્ર છે. ખેતરમાં પાકને નુકસાન કરતા ઉંદર, દેડકા અને કોળ વગેરેને સાપ ખાઈ જાય છે અને પાકનું રક્ષણ કરે છે. આ ઉપરાંત, હાફકિન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ જેવી જગ્યાએ સાપના ઝેરમાંથી જ ઝેર ઉતારવાના ઇન્જેક્શનો અને જીવનરક્ષક દવાઓ બનાવવામાં આવે છે.
• ૩. નાગણનાં બચ્ચાં શાથી જીવતા નથી?: નાગણ એકસાથે ૫૦-૫૫ જેટલાં ઈંડાં મૂકે છે. જો બધાં જ બચ્ચાં જીવી જાય તો પૃથ્વી પર સાપ જ સાપ થઈ જાય. પરંતુ પ્રકૃતિના નિયમ મુજબ નોળિયો, સમડી, ગરુડ, મોર જેવાં પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ તેમનો શિકાર કરીને તેમને ખાઈ જાય છે, આથી બધાં બચ્ચાં જીવતાં નથી.