ધોરણ ૬ ગુજરાતી પાઠ ૨ : વાર્તા રે વાર્તા - સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન
સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન : પાઠ ૨ - વાર્તા રે વાર્તા
શબ્દાર્થ અને તેના વાક્ય પ્રયોગ
| શબ્દ | અર્થ | વાક્ય પ્રયોગ |
|---|---|---|
| શિયાવિયા | ગભરાયેલું, બાવરું | પોલીસને જોઈને ચોર શિયાવિયા થઈ ગયો. |
| ઘડી-બે-ઘડી | જરા વાર, થોડો વખત | થાકેલા ખેડૂતે ઝાડ નીચે ઘડી-બે-ઘડી આરામ કર્યો. |
| ફોદો | લોચો (ઇંડાનો) | પથ્થર વાગવાથી ઇંડાનો ફોદો નીકળી ગયો. |
| કકળાટ | કજિયો, રડારોળ | રમકડાં માટે બે ભાઈઓ વચ્ચે કકળાટ થયો. |
| ગમગીન | ઉદાસ, ખિન્ન | પરીક્ષામાં ઓછા ગુણ આવતા રમેશ ગમગીન થઈ ગયો. |
| યાચના | વિનંતી, પ્રાર્થના | ગરીબ માણસે રાજા પાસે મદદની યાચના કરી. |
| હદપારી | હદપાર થવું તે | ગુનેગારને દેશમાંથી હદપારીની સજા મળી. |
| હાંફળુંફાંફળું | ગભરાયેલું, બેબાકળું | પાછળ કૂતરું પડતાં બાળક હાંફળુંફાંફળું દોડવા લાગ્યું. |
| ચિત્કાર | ચીસ | જંગલમાં રાત્રે કોઈ પ્રાણીનો ચિત્કાર સંભળાયો. |
| કસદાર | રસાળ | ખેતરમાં આ વર્ષે કસદાર પાક થયો છે. |
શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ અને રૂઢિપ્રયોગ (વાક્ય પ્રયોગ સાથે)
શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ:
- ઢોલ જેવું વાદ્ય - પડઘમ (વાક્ય: રાજાની સવારી આવતા જ દરવાજે પડઘમ વાગવા લાગ્યા.)
રૂઢિપ્રયોગ અને વાક્યપ્રયોગ:
- મોંમાંથી પાણી છૂટવું (ખાવાની ઈચ્છા થવી): ગરમાગરમ જલેબી જોઈને મારા મોંમાંથી પાણી છૂટવા લાગ્યું.
- ઘાણ નીકળી જવો (ભયંકર સંહાર થવો): ભૂકંપ આવવાથી આખા શહેરનો ઘાણ નીકળી ગયો.
- હસવામાંથી ખસવું થવું (મજાકનું ખરાબ પરિણામ આવવું): મિત્રની મજાક કરતા કરતા લડાઈ થઈ ગઈ, સાચે જ હસવામાંથી ખસવું થઈ ગયું.
- અભિમાન ઓગળી જવું (ગર્વ જતો રહેવો): રેસમાં હારી ગયા પછી સસલાનું અભિમાન ઓગળી ગયું.
- ગેલમાં આવી જવું (આનંદમાં આવી જવું): પપ્પાએ નવી સાયકલ અપાવતા મારો ભાઈ ગેલમાં આવી ગયો.
તમામ ૬ પ્રશ્નોના સંપૂર્ણ ઉત્તર જોવા અહીં ક્લિક કરો
- તમને કોણ-કોણ વાર્તા સંભળાવે છે?
જવાબ: મને મારાં દાદા-દાદી, મમ્મી-પપ્પા અને શાળામાં શિક્ષક વાર્તા સંભળાવે છે. - તમને કેવી-કેવી વાર્તાઓ સાંભળવી ગમે?
જવાબ: મને પ્રાણીઓની, પરીઓની, રાજા-રાણીની અને સાહસિક વાર્તાઓ સાંભળવી ગમે છે. - તમે પશુ-પંખીઓની ભાષા જાણતા હો, તો શું કરો?
જવાબ: જો હું પશુ-પંખીની ભાષા જાણતો હોત, તો હું તેમની વાતો સાંભળત, તેમની સમસ્યાઓ સમજત અને તેમની સાથે મિત્રતા કરી તેમની મદદ કરત. - પશુ-પંખીઓને આપણાં સાથી-સંગી કહેવાય? કેમ?
જવાબ: હા, કારણ કે તેઓ પ્રકૃતિનું સંતુલન જાળવે છે, પર્યાવરણને શુદ્ધ રાખવામાં મદદ કરે છે અને આપણા પર્યાવરણનો જ એક મહત્વનો હિસ્સો છે. - આ વાર્તામાંથી તમને કોનું પાત્ર ગમ્યું? કેમ?
જવાબ: મને કબૂતરીનું પાત્ર ગમ્યું, કારણ કે તેણે પોતાના ભાઈ (હાથી) ની ભૂલ સમજી તેને સુધારવા પ્રેરણા આપી અને માફી અપાવવા ગરુડ રાજા પાસે જઈને મદદ કરી. - તમને ક્યારેય કોઈ બાબતનો પસ્તાવો થયો છે? કેમ?
જવાબ: હા, એકવાર મેં ગુસ્સામાં મારા મિત્રને ખરાબ શબ્દો કહ્યા હતા, પછી મને મારી ભૂલ સમજાતા બહુ પસ્તાવો થયો હતો અને મેં તેની સામે માફી માંગી લીધી હતી.
જવાબ જોવા અહીં ક્લિક કરો
- ૧. મોર: મોર ગહેકે છે.
- ૨. કોયલ: કોયલ ટહુકે છે.
- ૩. કબૂતર: કબૂતર ઘૂઘવે છે.
- ૪. હોલો: હોલો ઘૂઘૂ કરે છે.
- ૫. કાગડા: કાગડા ક્રાંઉ-ક્રાંઉ કરે છે.
કોષ્ટકના જવાબો જોવા અહીં ક્લિક કરો
| શબ્દ | ઉદાહરણ મુજબ શબ્દ | શબ્દ | ઉદાહરણ મુજબ શબ્દ |
|---|---|---|---|
| ઘટા | ઘટાદાર | વજન | વજનદાર |
| કસ | કસદાર | જોર | જોરદાર |
| રસ | રસદાર | નસીબ | નસીબદાર |
| અણી | અણીદાર | ખુશબો | ખુશબોદાર |
| મલાઈ | મલાઈદાર | સુગંધી | સુગંધીદાર |
જવાબ જોવા અહીં ક્લિક કરો
- હાથીએ સડાક કરતી સૂંઢ ઊંચકી.
- હાથીએ એક ડાળીને પકડમાં લીધી અને કડડડ કરતી ડાળી તૂટી પડી.
- હાથીએ હળવેક રહીને સૂંઢ ઊંચકી.
- હાથી હાંફળોફાંફળો દોડયો જાય છે.
- બાજ સરદાર હવામાંથી તીરવેગે હાથી પર ધસે છે.
સાચો ઘટનાક્રમ જોવા અહીં ક્લિક કરો
સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
- તાપથી શિયાવિયા થયેલો હાથી ઘટાદાર આંબા હેઠળ આવીને ઊભો.
- સેનાપતિએ બાજ સૈનિકોની ટુકડી સજ્જ કરી.
- સરોવરનાં છાતીપૂર પાણીમાં હાથી ઊભો છે.
- ડુંગરની સાંકડી ઘાટીમાંથી હાથી બહાર નીકળી જાય છે... અને હાથી હદપાર થાય છે.
- હર્ષનાં ગીત ગાતી કબૂતરી હાથીને પેલા આંબાની વાટે દોરે છે.
જવાબ જોવા અહીં ક્લિક કરો
- ‘અપરાધી હાથીને રાજ્યમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવે.” → હંસનું પ્રધાનમંડળ (અથવા ગરુડ રાજા)
- “ભાઈ! તેં તો હર્ષમાં ને હર્ષમાં ન કરવાનું કર્યું.' → ધોળી કબૂતરી
- ‘પંચ પરમેશ્વર! હાથીના આ કૃત્ય સામે મને વાંધો છે.” → કાગડી
- ‘મેં હર્ષના આવેગમાં આવીને જે કૃત્ય કર્યું તેનો મને ખૂબ જ પસ્તાવો છે.’ → હાથી
- ‘તું તારા અપરાધની ક્ષમા ઇચ્છે છે' એમ હું પક્ષીરાજ ગરુડ પાસે જઈને કહીશ.” → ધોળી કબૂતરી
વિષયો પર ટૂંકી રજૂઆત જોવા ક્લિક કરો
- (૧) મેળો: મેળામાં ચકડોળ, રમકડાંની દુકાનો અને ખાણીપીણીના સ્ટોલ હોય છે. લોકો નવા કપડાં પહેરીને મેળામાં જાય છે અને ખૂબ મજા કરે છે.
- (૨) રમતોત્સવ: શાળામાં રમતોત્સવ યોજાય ત્યારે વિવિધ રમતો જેવી કે દોડ, કબડ્ડી, ખો-ખો રમાડવામાં આવે છે. વિજેતાઓને ઇનામ અપાય છે.
- (૩) ઉત્તરાયણ: આ તહેવારમાં આકાશ રંગબેરંગી પતંગોથી ભરાઈ જાય છે. લોકો અગાસી પર ચીકી, તલના લાડુ ખાય છે અને 'કાપ્યો છે' ની બૂમો પાડે છે.
- (૪) પ્રવાસ: પ્રવાસમાં જવાથી નવી નવી જગ્યાઓ જોવાની મળે છે, ઐતિહાસિક સ્થળોની માહિતી મળે છે અને મિત્રો સાથે મજા આવે છે.
તમામ ૭ પ્રશ્નોના જવાબ જોવા અહીં ક્લિક કરો
- કાગડીએ શા માટે કકળાટ મચાવી મૂક્યો?
ઉત્તર: હાથીએ કેરી ખાવાના આનંદમાં આંબાની ડાળી તોડી નાખી. આ ડાળી પર કાગડીનો માળો હતો. માળામાં રહેલા ઇંડા નીચે પડીને ફૂટી ગયા, તેથી કાગડીએ કકળાટ મચાવ્યો. - કાગડીએ નાતના પંચને શી ફરિયાદ કરી? કેમ?
ઉત્તર: કાગડીએ ફરિયાદ કરી કે હાથીએ વગર વાંકે મારાં ઇંડાં ફોડી નાખ્યા છે અને મારાં બચ્ચાંની હત્યા કરી છે. તેને ન્યાય જોઈતો હતો તેથી તેણે પંચમાં ફરિયાદ કરી. - કાગડીની ફરિયાદ સાંભળી પ્રધાનમંડળે શો ચુકાદો જાહેર કર્યો?
ઉત્તર: પ્રધાનમંડળે ચુકાદો જાહેર કર્યો કે ગુનેગાર હાથીને દેશવટો (હદપારી) આપવામાં આવે અને બાજ સેનાપતિ આ સજાનો તરત અમલ કરે. - ગરુડ રાજાના દરબારનું વર્ણન કરો.
ઉત્તર: ગરુડ રાજાના દરબારના દરવાજે ગીધની ચોકી છે. ડેલીએ કૂકડાની પડઘમ ગાજે છે. મેડીએ બુલબુલની શરણાઈ વાગે છે. ચોકમાં ન્યાયની ધજા ફરફરે છે અને પાસે હંસનું પ્રધાનમંડળ બિરાજ્યું છે. - પક્ષીઓએ હાથીને હદપાર કેવી રીતે કર્યો?
ઉત્તર: બાજ સેનાપતિએ પોતાની ટુકડી સાથે સરોવરમાં નાહતા હાથી પર તીણી ચાંચથી હુમલો કર્યો. ચારેબાજુથી હુમલો થતાં હાથી ગભરાઈને ભાગ્યો અને ડુંગરની સાંકડી ઘાટીમાંથી પસાર થઈ વેરાન પ્રદેશમાં હદપાર થઈ ગયો. - હાથીને કઈ વાતનો પસ્તાવો થતો હતો? કેમ?
ઉત્તર: હાથીને પોતાના જોરના તોરમાં વિવેક ભૂલીને કાગડીના ઇંડા ફોડી નાખવા બદલ પસ્તાવો થતો હતો, કારણ કે મજાક કરવામાં બિચારી કાગડીને મોટું નુકસાન થયું હતું. - કબૂતરીએ હાથીની સજા માફ ન કરાવી હોત તો?
ઉત્તર: જો કબૂતરીએ સજા માફ ન કરાવી હોત, તો હાથીને કાયમ માટે તે વેરાન પ્રદેશમાં જ એકલા અને ગમગીન રહેવું પડત અને તે ક્યારેય પોતાના જંગલમાં પાછો ન આવી શકત.
(અ) રેખાંકિત પદને સ્થાને કયાં પદો મૂકી શકાય અને તેને શું કહેવાય?
ફકરામાં વારંવાર આવતા 'સુગંધા' (નામપદ) શબ્દને સ્થાને તે, તેણી, તેના, તેને વગેરે પદો મૂકી શકાય.
નિયમ: નામના બદલે વપરાતા પદને સર્વનામ કહેવાય છે.
(બ) રેખાંકિત શબ્દોનું નીચેના કોષ્ટકમાં વર્ગીકરણ કરો
ફકરાના આધારે નામોનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
| જાતિવાચક નામ | વ્યક્તિવાચક નામ | સમૂહવાચક નામ | દ્રવ્યવાચક નામ | ભાવવાચક નામ |
|---|---|---|---|---|
| જંગલ, નદી, સ્થળ, નાસ્તો, શાળા, વિદ્યાર્થીઓ | રવિવાર, પોળો, સાબરકાંઠા, હાથમતી | પરિવાર, ટોળું, બાલવૃંદ | શરબત (પ્રવાહી) | સૌંદર્ય, રોમાંચ, મજા, આનંદ, મસ્તી |
શબ્દો પરથી ફકરો જોવા અહીં ક્લિક કરો
એક મોટું સુંદર જંગલ હતું. તેમાં ઘણાં પશુ-પંખી આનંદથી સાથે હળીમળીને રહેતા હતા. સવાર પડતાં જ પંખીઓનો મીઠો કલરવ આખા જંગલમાં ગુંજી ઊઠતો. જંગલનો રાજા સિંહ ખૂબ ન્યાયપ્રિય હતો અને તેની પ્રજા સુખેથી જીવતી હતી. એક દિવસ જંગલમાં મોટો કકળાટ મચી ગયો કારણ કે એક શિયાળે બીજા પ્રાણીને છેતર્યું હતું. તરત જ સિંહનો રાજદરબાર ભરાયો અને રાજાએ ગુનેગાર શિયાળને કડક સજા ફટકારી.
વાર્તા: કુદરતની અદ્ભુત સુંદરતા (જોવા ક્લિક કરો)
કુદરતની અદ્ભુત સુંદરતા
એક છોકરો હતો, જેનું નામ રાહુલ હતું. રાહુલને જંગલમાં ફરવાનો અને અવનવી વનસ્પતિઓ વિશે જાણવાનો ખૂબ જ શોખ હતો. તે રોજ જંગલમાં જઈને નવાં પાંદડાં અને ફૂલોનું નિરીક્ષણ કરતો. એક દિવસ જંગલમાં ફરતો હતો ત્યારે તેને ઝાડ નીચેથી એક ચમત્કારિક લાકડું મળ્યું.
તે લાકડાની ખાસિયત એ હતી કે કોઈપણ વસ્તુને તે લાકડાનો સ્પર્શ થતાં જ તેનો અસલ રંગ બદલાઈ જતો હતો. આ જોઈને છોકરાનું કુતૂહલ ખૂબ વધી ગયું. તેણે જંગલનાં લીલાં પાંદડાં, લાલ ફૂલો અને કાળા પથ્થરોના રંગ બદલવા માંડ્યા. તેણે લીલા પાંદડાને પીળા અને લાલ ફૂલને વાદળી કરી દીધાં.
પરંતુ થોડા સમય પછી તેણે આખું જંગલ જોયું તો તેને લાગ્યું કે જંગલની અસલી સુંદરતા ગાયબ થઈ ગઈ હતી. બધું જ કૃત્રિમ અને વિચિત્ર લાગવા માંડ્યું. આ જોઈને છોકરાને પોતાની ભૂલનો ખૂબ પસ્તાવો થયો. તેને સમજાયું કે કુદરતે બનાવેલી વસ્તુઓ તેના અસલ રંગમાં જ સૌથી વધુ સુંદર લાગે છે. તેણે મનોમન કુદરતે બનાવેલી વસ્તુઓની પ્રશંસા કરી અને તે ચમત્કારિક લાકડું નદીના પાણીમાં વહેવડાવી દીધું.
બોધ: કુદરતનું સર્જન શ્રેષ્ઠ છે, તેની સાથે છેડછાડ કરવી જોઈએ નહિ.
નામપદની સવિસ્તર સમજૂતી (જોવા ક્લિક કરો)
સમજૂતી અને ઉદાહરણો:
- તે ટિકિટ લાવ્યો છે.
- વેદસાહેબનો પત્ર છે.
- કાગળ કાઢીને મારા હાથમાં મૂક્યો.
- નિરંજન એક રવિવારે મારે ત્યાં આવ્યો.
તારણ: પહેલા વાક્યમાં ટિકિટ વિશેની, બીજામાં પત્ર વિશેની, ત્રીજામાં કાગળ વિશેની, ચોથામાં નિરંજન વિશેની વાત છે. આ શબ્દો કોઈ પદાર્થ, વ્યક્તિ વગેરેને સૂચવે છે.
ટિકિટ, પત્ર, કાગળ, હાથ, નિરંજન, રવિવાર વગેરે નામો છે. વ્યક્તિ, પદાર્થ, વસ્તુ વગેરેની ઓળખ માટેના શબ્દને “નામ” કહે છે. આ નામો જ્યારે વાક્યમાં વપરાય છે ત્યારે "નામપદ" તરીકે ઓળખાય છે. એક વાક્યમાં એક કે એક કરતાં વધુ નામો હોઈ શકે છે.
એકમ કસોટી : પાઠ ૨ - વાર્તા રે વાર્તા (કુલ ગુણ: ૨૫)
અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (LOs) આધારિત સ્વ-મૂલ્યાંકન કસોટી
- શબ્દસમૂહ: ઢોલ જેવું વાદ્ય
- રૂઢિપ્રયોગ: હસવામાંથી ખસવું થવું
- રૂઢિપ્રયોગ: મોંમાંથી પાણી છૂટવું
- શબ્દાર્થ: શિયાવિયા
- શબ્દાર્થ: કસદાર
જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો
૧. પડઘમ | ૨. મજાકનું પરિણામ ખરાબ આવવું | ૩. ખાવાની ખૂબ ઈચ્છા થવી | ૪. ગભરાયેલું/બાવરું | ૫. રસાળ
- ગરુડ રાજાના દરબારમાં કોની ચોકી છે?
- હાથીએ ગેલમાં આવીને શું કર્યું?
- બાજ સરદારે હાથી પર ક્યાં અને કેવી રીતે ઘા કર્યો?
- હાથીની ધર્મની બહેન કોણ હતી?
- વેરાન પટમાં હાથી કેવી રીતે અને ક્યાં પડ્યો હતો?
જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો
૧. ગીધની. | ૨. સૂંઢ ઊંચકી આંબાની ડાળી તોડી પાડી. | ૩. હાથીની પીઠ પર તીણી ચાંચનો ઘા કર્યો. | ૪. ધોળી કબૂતરી. | ૫. ઝાડવાંના છાંયડામાં શરીર સંકોચીને પડ્યો હતો.
કોણ બોલે છે તે લખો:
- "અપરાધી હાથીને રાજ્યમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવે."
- "પંચ પરમેશ્વર! હાથીના આ કૃત્ય સામે મને વાંધો છે."
પ્રાણીઓના યોગ્ય અવાજ વડે ખાલી જગ્યા પૂરો:
- મોર _______ છે.
- કબૂતર _______ છે.
- કોયલ _______ છે.
જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો
૧. હંસનું પ્રધાનમંડળ (અથવા ગરુડ રાજા) | ૨. કાગડી | ૩. ગહેકે | ૪. ઘૂઘવે | ૫. ટહુકે
- સાબરકાંઠા = _______
- ટોળું = _______
- આનંદ = _______
- શરબત = _______
- નદી = _______
જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો
૧. વ્યક્તિવાચક | ૨. સમૂહવાચક | ૩. ભાવવાચક | ૪. દ્રવ્યવાચક | ૫. જાતિવાચક
હાથીને કઈ સજા ફટકારવામાં આવી? અને તે સજામાંથી તેને કેવી રીતે માફી મળી?
મૂલ્યાંકન માર્ગદર્શિકા જોવા અહી ક્લિક કરો
જવાબના ૫ મુખ્ય મુદ્દાઓ (દરેક મુદ્દાનો ૧ ગુણ):
- ગરુડ રાજાએ હાથીને જંગલમાંથી દેશવટાની (હદપારીની) સજા ફટકારી.
- બાજ સેનાએ હુમલો કરી તેને જંગલની બહાર તગેડી મૂક્યો.
- વેરાન પ્રદેશમાં હાથીને પોતાની ભૂલનો ખૂબ જ પસ્તાવો થયો.
- હાથીની ધર્મની બહેન કબૂતરી ગરુડ રાજા પાસે ગઈ અને હાથી માટે દયાની યાચના કરી.
- હાથીને સાચા દિલથી પસ્તાવો થયો હોવાથી રાજાએ તેને સજામાંથી માફી આપી દીધી.
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો