ધોરણ ૭ ગુજરાતી પાઠ ૬: અવિરામ યુદ્ધ - સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન

ભાગ ૧: સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન

એકમ ૬: અવિરામ યુદ્ધ (ધોરણ ૭ - ગુજરાતી પલાશ)

શબ્દ	અર્થ	વાક્યપ્રયોગ
અવિરામ	અટક્યા વિનાનું	આ નદી અવિરામ વહેતી રહે છે.
અતળ	ઊંડું, તળિયા વિનાનું	દરિયાના અતળ ઊંડાણમાં અનેક જીવો વસે છે.
પ્રચંડ	ભયંકર, ડરામણું	દરિયાનાં મોજાં પ્રચંડ અવાજ કરતા હતાં.
મીટ	નજર, દૃષ્ટિ	મા-દીકરો દરિયા તરફ મીટ માંડીને જોઈ રહ્યા હતા.
તુમુલ	ભયંકર યુદ્ધ	કુદરત અને માણસ વચ્ચે તુમુલ યુદ્ધ ચાલતું હતું.
આક્રંદ	રુદન, વિલાપ, રડવું	મા-દીકરાનું આક્રંદ સાંભળી હૈયું ભરાઈ આવ્યું.
વ્યર્થ	નકામું, બિન ઉપયોગી	માછીમારનો બચવા માટેનો પ્રયત્ન વ્યર્થ ગયો.
ઘેલછા	ગાંડપણ, ધૂન	છોકરાને દરિયામાં જવાની ઘેલછા લાગી હતી.
આહ્વાન	પડકાર, બોલાવવું	વીર સૈનિકે દુશ્મનોને આહ્વાન આપ્યું.

• ઓસરી જવું: ઘટી જવું, ઓછું થઈ જવું.
  વાક્ય: બે દિવસ પછી નદીમાં પૂરનાં પાણી ઓસરી ગયાં.
• મીટ માંડવી: એકીનજરે જોવું, ધ્યાનથી જોવું.
  વાક્ય: બાળક આકાશમાં ઊડતા વિમાન તરફ મીટ માંડીને જોઈ રહ્યો.
• ઠઠ જામવી: ભીડ થવી, ગિરદી થવી.
  વાક્ય: જાદુગરનો ખેલ જોવા માટે ચોકમાં લોકોની ઠઠ જામી.
• હડી કાઢવી: દોટ મૂકવી, ઝડપથી દોડવું.
  વાક્ય: બસ ચૂકી જવાના ડરથી રમેશે બસસ્ટેન્ડ તરફ હડી કાઢી.
• નાક વઢાઈ જવું: આબરૂ જવી, બેઇજ્જતી થવી.
  વાક્ય: પરીક્ષામાં ચોરી કરતા પકડાઈ જવાથી તેનું નાક વઢાઈ ગયું.

• ૧. તમે ક્યારેય દરિયાકિનારે ફરવા ગયા છો? ત્યાં તમે શું શું જોયું છે? ઉત્તર: હા, હું સોમનાથ અને દીવના દરિયાકિનારે ફરવા ગયો છું. ત્યાં મેં ઊછળતાં મોજાં, રેતી, શંખ-છીપલાં, માછીમારોની હોડીઓ, સ્ટીમર અને ઊડતા પક્ષીઓ જોયા છે.
• ૨. દરિયામાં તોફાન કે વાવાઝોડું આવે ત્યારે શું થાય? કેવું નુકસાન થાય? ઉત્તર: દરિયામાં વાવાઝોડું આવે ત્યારે મોજાં ખૂબ ઊંચા ઉછળે છે, પવન ફૂંકાય છે. કિનારાના વિસ્તારોમાં પાણી ઘૂસી જાય છે, હોડીઓ ડૂબી જાય છે અને માછીમારોને જાનહાનિનું નુકસાન થાય છે. મકાનો અને વૃક્ષો પડી જાય છે.
• ૩. તમે કઈ કઈ કુદરતી આફતો વિશે જાણો છો? ઉત્તર: હું ભૂકંપ, વાવાઝોડું (ચક્રવાત), અતિવૃષ્ટિ (પૂર), અનાવૃષ્ટિ (દુષ્કાળ), દાવાનળ, જ્વાળામુખી અને ત્સુનામી જેવી કુદરતી આફતો વિશે જાણું છું.
• ૪. દરિયો તોફાની શાથી બનતો હશે? ઉત્તર: દરિયામાં હવાનું હળવું દબાણ (Low Pressure) ઊભું થવાથી, અતિશય વેગથી પવન ફૂંકાવાથી કે દરિયાની અંદર ભૂકંપ આવવાથી દરિયો તોફાની બને છે.
• ૫. તમે ત્સુનામી વિશે શું જાણો છો? ઉત્તર: સમુદ્રના તળિયે ભૂકંપ આવવાથી કે જ્વાળામુખી ફાટવાથી દરિયાના પાણીના કદાવર અને વિનાશક મોજાં ઉત્પન્ન થાય છે, જે કિનારા તરફ ભયાનક વેગથી આવે છે, તેને 'ત્સુનામી' કહેવાય છે.
• ૬. દીવાદાંડી શા માટે બનાવવામાં આવતી હશે? ઉત્તર: રાત્રિના અંધકારમાં દરિયામાં મુસાફરી કરતા જહાજોને અને માછીમારોને દિશા બતાવવા તેમજ બંદર (કિનારો) ક્યાં છે તેનું માર્ગદર્શન આપવા માટે દીવાદાંડી બનાવવામાં આવે છે.
• ૭. વાવાઝોડાનાં નામ કેવી રીતે પડતાં હશે? ઉત્તર: વાવાઝોડાને ઓળખવામાં સરળતા રહે તે માટે વર્લ્ડ મેટ્રોલોજિકલ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WMO) ના નિયમ મુજબ જુદા-જુદા દેશો દ્વારા વારાફરતી અગાઉથી નક્કી કરાયેલા લિસ્ટ મુજબ વાવાઝોડાના નામ આપવામાં આવે છે.

• ૧. છોકરો દરિયાઈ તોફાનમાં ફસાયેલા પિતાને જોઈ રહે છે.
  → ખરું.
• ૨. કુદરતના બળ સામે માણસનું બળ હારે છે.
  → ખરું.
• ૩. દરિયાઈ તોફાનમાંથી બચવા માછીમાર ખૂબ પ્રયત્ન કરે છે.
  → ખરું.
• ૪. કુદરતના બળથી હોડી અને માણસ બંને અલગ થઈ જાય છે.
  → ખરું.
• ૫. બાપના મોતનું વેર વાળવા છોકરો હોડકું લઈને દરિયામાં જાય છે.
  → ખોટું. (સુધારેલું વાક્ય: છોકરો પોતાના બાપદાદાનો માછીમારીનો ધંધો કરવા માટે હોડકું લઈને દરિયામાં જાય છે.)
• ૬. પિતાના મૃત્યુના કારણે છોકરો કુદરતના બળને ધિક્કારે છે.
  → ખોટું. (સુધારેલું વાક્ય: છોકરો અને તેની માતા દરિયાને ધિક્કારતા નથી, પણ દરિયાને પોતાનો 'બાપ' માને છે.)

• ૧. માડી! સાચવજે.
  આ વાક્ય માછીમારનો છોકરો પોતાની માને ઉદ્દેશીને બોલે છે. જ્યારે તે હોડી લઈને દરિયામાં કમાવવા જાય છે ત્યારે વિદાય લેતી વખતે આ બોલે છે.
• ૨. કેમ દોસ્ત! ઓળખાણ પડી કે?
  આ વાક્ય લેખક ધૂમકેતુ પેલા માછીમાર છોકરાને કહે છે. એક વર્ષ પછી જ્યારે છોકરો હોડકું લઈને દરિયામાં જવાની તૈયારી કરતો હોય છે ત્યારે લેખક તેને મળે છે.
• ૩. લ્યો રામ! રામ! સાંજે ફરવા આવશો કે?
  આ વાક્ય છોકરો લેખકને કહે છે. જ્યારે લેખક તેને પૂછે છે કે તને દરિયામાં જતાં બીક નથી લાગતી? ત્યારે તે નિર્ભયતાથી જવાબ આપી હોડી હંકારતા આ વાક્ય બોલે છે.
• ૪. વેલુંમોડું સૌને મરવાનું છે ને?
  આ વાક્ય છોકરાની મા લેખકને કહે છે. જ્યારે છોકરો દરિયામાં જાય છે ત્યારે લેખક આશ્ચર્ય પામે છે, ત્યારે મા દરિયાને પોતાનો ભગવાન અને બાપ ગણાવીને આ વાક્ય કહે છે.

• (અ) કુદરતનું બળ :
  ૧. નદીમાં પૂરની સ્થિતિ ઊભી થવી
  ૨. જ્વાળામુખી ફાટી નીકળવો
  ૩. દરિયામાં ત્સુનામી આવવું
  ૪. પહાડ ધસી પડવો
  ૫. ભૂકંપથી મકાનો ધરાશાયી થવાં
  ૬. જંગલમાં દાવાનળ લાગવો
• (બ) માનવનું બળ :
  ૧. ચંદ્ર પર ચંદ્રયાનનું ઊતરવું
  ૨. કૃત્રિમ માણસ બનાવવો (રોબોટ)
  ૩. સોલાર સિસ્ટમ બનાવવી
  ૪. પાણીના સંગ્રહ માટે ડેમ બાંધવા
  ૫. અવકાશીય સંશોધન માટે યાન મોકલવું
  ૬. નદી કે દરિયામાંથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવી
  ૭. શરીરમાં કૃત્રિમ અંગો મૂકવાં

• લાગણીઓ ઓળખો: (ગુસ્સો, દુ:ખ, ફિકર, નિરાશા, દયા, ડર, નવાઈ)
  ૧. માણસનું બળ થાક્યું હતું, કુદરતનું બળ વધતું હતું. → નિરાશા / દયા ૨. મને હડી કાઢવા દ્યો. હું દોડીને મારા બાપને બચાવી લાવું. → ફિકર / ડર ૩. મનુષ્ય હાર્યો, દરિયો જીત્યો. → દુઃખ ૪. મારી પ્રચંડતાને પણ કુછ નહિ ગણનાર આવડો નાનો છોકરો નીકળ્યો. → નવાઈ (આશ્ચર્ય) ૫. તે દિવસે એ એવું રડ્યો હશે કે દરિયો પથરાનો હોત તોય પીગળી જાત! → દુઃખ / દયા
• શબ્દના નજીકના અર્થ સામે ખરું (☑) કરો:
  ૧. ધૂસર: ☑ (ક) ધૂળના રંગનું ૨. અતળ: ☑ (અ) અતિ ઊંડું ૩. ચિંતાતુર: ☑ (ક) ચિંતા કરવી ૪. મશગૂલ: ☑ (ક) તલ્લીન

• ૧. દીપિકા પાસે નોટ પેન્સિલ રબર ચોપડી વગેરે છે.
  → દીપિકા પાસે નોટ, પેન્સિલ, રબર, ચોપડી વગેરે છે.
• ૨. પીનલ પાણી લઈને અમને આપ
  → પીનલ, પાણી લઈને અમને આપ.
• ૩. બાપુજી ક્યારે અમદાવાદ જવાના છે
  → બાપુજી ક્યારે અમદાવાદ જવાના છે?
• ૪. ખબરદાર ત્યાં જ ઊભા રહેજો
  → ખબરદાર! ત્યાં જ ઊભા રહેજો.
• ૫. અરે મારા સા'બ શું ભગવાનને બચાવતાં નથી આવડતું.
  → અરે મારા સા'બ, શું ભગવાનને બચાવતાં નથી આવડતું?
• ૬. અમે પ્રવાસમાં દીવ દ્વારકા વેરાવળ અને સોમનાથ ગયાં
  → અમે પ્રવાસમાં દીવ, દ્વારકા, વેરાવળ અને સોમનાથ ગયાં.
• ૭. પ્રાર્થનાના શબ્દો હતા મંદિર તારું વિશ્વ રૂપાળું
  → પ્રાર્થનાના શબ્દો હતા, "મંદિર તારું વિશ્વ રૂપાળું."
• ૮. તુલસીદાસે રામચરિતમાનસ ગ્રંથ લખ્યો છે
  → તુલસીદાસે 'રામચરિતમાનસ' ગ્રંથ લખ્યો છે.
• ૯. બાળકે કહ્યું મને હડી કાઢવા દ્યો
  → બાળકે કહ્યું, "મને હડી કાઢવા દ્યો."
• ૧૦. છોકરો કહે માડી સાચવજે
  → છોકરો કહે, "માડી, સાચવજે."

• (?) પ્રશ્નાર્થચિહ્નવાળાં વાક્યો: ૧. શું શ્રમભરેલું જીવન અને રણમેદાન જ નિર્ભયતા આપતાં હશે?
  ૨. કેમ દોસ્ત! ઓળખાણ પડી કે?
• (!) ઉદ્ગારચિહ્નવાળાં વાક્યો: ૧. માડી ! સાચવજે.
  ૨. લ્યો રામ ! રામ !
• ('') અવતરણચિહ્નવાળાં વાક્યો: ૧. 'આવી ! આવી !' કહીને કૂદવા લાગ્યો.
  ૨. 'મને હડી કાઢવા દ્યો, હું દોડીને મારા બાપને બચાવી લાવું.'
• (,) અલ્પવિરામવાળાં વાક્યો: ૧. હું એકીટશે દરિયો, હોડી, છોકરો ને અનેક મછવા જોઈ રહ્યો.
  ૨. અરે મારા સા'બ, દરિયાને તોફાન કરતાં આવડે છે ને...

• ૧. ક્યારે દરિયો મજાનો ને ક્યારે ડરામણો? જવાબ: જ્યારે દરિયો શાંત હોય, ધીમા પવનની લહેરખી આવતી હોય, સૂર્યોદય કે સૂર્યાસ્તનો સમય હોય અને આપણે કાંઠે ફરતા હોઈએ ત્યારે દરિયો મજાનો અને રમણીય લાગે છે. પરંતુ જ્યારે દરિયામાં ભારે વાવાઝોડું કે તોફાન આવે, ડુંગર જેવડાં ઊંચા મોજાં ઉછળતા હોય, અને પવનના સુસવાટા રાક્ષસની ચીસો જેવા બિહામણા લાગતા હોય ત્યારે દરિયો રૌદ્ર અને અત્યંત ડરામણો લાગે છે.
• ૨. જો તમને દરિયાકિનારે જવા મળે તો... જવાબ: જો મને દરિયાકિનારે જવા મળે તો હું ભીની રેતીમાં રમીશ, રેતીના કિલ્લા કે ઘર બનાવીશ, પાણીમાં છબછબિયાં કરીશ અને સુંદર છીપલાં તથા શંખ વીણીશ. વળી, કિનારે મોજાં સાથે દોડવાની અને હોડીમાં બેસીને દરિયાઈ સફર કરવાની પણ હું ખૂબ મજા માણીશ.

• ૧. મા-દીકરો અત્યંત ચિંતાતુર બની ગયાં. – કારણ આપો. ઉત્તર: દરિયામાં ભયાનક તોફાન આવ્યું હતું. પવનના સુસવાટા અને ડુંગર જેવડાં મોજા ઉછળતા હતા. અંધકારમાં મા-દીકરાએ પોતાના પિતાની હોડકી જોઈ. પરંતુ હોડી હિમાલય જેવડાં મોજાં પર નીચે પછડાતી અને પવનના ઝપાટાથી હાલકડોલક થતી હતી. આ જીવલેણ જોખમ જોઈને તેઓ ચિંતાતુર બની ગયાં.
• ૨. છોકરાનો આનંદ કેમ લાંબો સમય ટક્યો નહીં? ઉત્તર: છોકરાએ અંધારામાં દૂરથી પોતાના પિતાની હોડી જોઈ એટલે તે ખુશ થઈ ગયો. પરંતુ બીજી જ ક્ષણે તેણે જોયું કે હોડી ભયાનક દરિયાઈ તોફાનમાં ફસાઈ ગઈ છે અને ગમે ત્યારે ડૂબી શકે છે. આ દૃશ્ય જોતા જ તેનો આનંદ ગાયબ થઈ ગયો.
• ૩. છોકરાએ હોડી કેમ તૈયાર કરી હશે? ઉત્તર: દરિયાના તોફાને ભલે એના પિતાનો જીવ લીધો હોય, પણ માછીમારી કરવી એ તેનો બાપદાદાનો વ્યવસાય હતો. પોતાનું ગુજરાન ચલાવવા અને બીકણ ન કહેવાય તે માટે નિર્ભય બનીને તેણે પોતાની હોડી દરિયામાં જવા તૈયાર કરી હતી.
• ૪. પોતાના બાપદાદાનો ધંધો ચાલુ રાખવા અંગેના છોકરાના વિચારો જણાવો. ઉત્તર: છોકરો માનતો હતો કે ભગવાને તેમને માછીમારીનો ધંધો સોંપ્યો છે. જો મોતથી ડરીને તે બાપદાદાનો ધંધો છોડી દે તો તેનું નાક કપાય (આબરૂ જાય) અને જન્મ આપનારી માતા પણ લાજે. તે ભગવાનમાં અતૂટ શ્રદ્ધા ધરાવતો હતો.
• ૫. આ એકમનું અવિરામ યુદ્ધ'ની જગ્યાએ તમારે આપવાનું હોય તો કયું શીર્ષક આપો? શા માટે? ઉત્તર: હું આ વાર્તાને 'નિર્ભય માછીમાર' અથવા 'દરિયાનો દીકરો' શીર્ષક આપું. કારણ કે વાર્તામાં મુખ્ય વાત માછીમાર છોકરાની નિર્ભયતા અને દરિયા પ્રત્યેના તેના અતુટ પ્રેમની છે.
• ૬. પાઠના આધારે ‘તોફાની દરિયા” વિશે છ-સાત વાક્યો લખો. ઉત્તર: તોફાની દરિયામાં મેલાં ડહોળાં અને ડુંગર જેવડાં મોટા મોજાં ઉછળતા હતા. મોજાં ખડક સાથે પછડાઈને પાણીનો ભૂક્કો થઈ જતા હતા. પવનના સુસવાટા રાક્ષસની ચીસો જેવા બિહામણા લાગતા હતા. જાણે કોઈ દેવ-દાનવનું ભયાનક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હોય તેવો ડરામણો અવાજ આવતો હતો. દરિયાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ વિનાશક હતું.

૧. અલ્પવિરામ ( , )

• વાક્યમાં વારંવાર 'અને', 'તથા', 'ઉપરાંત' પદો વાપરીએ તો બોલવાની મજા ન આવે, માટે અલ્પવિરામ મુકાય છે. (દા.ત. હું, ધાર્મિક, કાર્તિક અને કંદર્પ ફરવા ગયા.)
• જ્યાં 'અને', 'તથા' વાપરીએ ત્યાં અલ્પવિરામ મુકાય નહિ.
• બે વાક્યખંડો જુદા પાડવા અલ્પવિરામ મુકાય છે. (દા.ત. તમે આવજો, તેઓ પણ આવશે.)
• સંબોધન કરતી વખતે અલ્પવિરામ મુકાય છે. (દા.ત. દીપેન્દ્ર, તું અહીં આવી જા.)
• હા, ના, જી, કાં, અરે વગેરે શબ્દો પછી મુકાય છે. (દા.ત. હા, અમે ચોક્કસ આવીશું.)

૨. અવતરણચિહ્ન ( " " / ' ' )

• કોઈના બોલાયેલા શબ્દો મૂળ સ્વરૂપે રજૂ કરવા મુકાય છે. (દા.ત. બાપુએ કહ્યું છે, "સત્ય એ જ પરમેશ્વર.")
• કોઈ પુસ્તક, લેખ કે વિશેષ શબ્દને વાક્યમાં ઉપસાવીને બતાવવા માટે મુકાય છે. (દા.ત. તુલસીદાસે 'રામચરિતમાનસ' ગ્રંથ લખ્યો છે.)

• આ વાર્તા વાંચતાં તમને કેટલો સમય લાગ્યો? ઉત્તર: મને આ વાર્તા વાંચતા આશરે ૧૦ થી ૧૨ મિનિટનો સમય લાગ્યો. (વિદ્યાર્થી પોતાનો જવાબ આપી શકે છે).
• આ એકમનું નામ "અવિરામ યુદ્ધ" કેમ પાડ્યું હશે? ઉત્તર: કારણ કે દરિયાખેડુ માછીમારોનું જીવન દરિયા અને કુદરત સામેનું એક કઠિન અને ક્યારેય ન અટકતું (અવિરામ) યુદ્ધ છે.
• ‘અવિરામ યુદ્ધ’ એટલે શું? તમને ક્યારે સમજાયેલું? ઉત્તર: અવિરામ યુદ્ધ એટલે ક્યારેય ન અટકતો જીવનસંઘર્ષ. પાઠના અંતે પિતાના મૃત્યુ છતાં પુત્ર ફરી પાછો દરિયામાં હોડી લઈને જવા તૈયાર થાય છે, ત્યારે આ વાત સમજાય છે.
• બોલો હું કોણ છું? (ઉખાણાંના ઉત્તર)
  ૧. ટૂંકી પાતળી લાકડી, ઝાડ ઉપર લટકે, પોષણ આપે ભરપૂર, તોય સૌ ચૂસીચૂસીને પટકે.
  → સરગવાની સીંગ / આંબલીની કાતરી ૨. સવારી થાય પણ ઘોડો નહીં, વાહન ખરું પણ મોટર નહીં, પેટ્રોલ-ડિઝલની જરૂર નહીં, પૈડાં બે પણ સાઇકલ નહીં.
  → બળદગાડું / ઊંટગાડી ૩. ત્રણ અક્ષરનું તેનું નામ, અંત કપાયે અતિ બચે, પ્રથમ વિના તો તિથિ વંચાય, મળે તે સ્નેહીજનના ઘરે.
  → અતિથિ (મહેમાન) ૪. ચાલે છે પણ જીવ નથી, હાલેચાલે પણ પગ નથી, ખાઓ તો પણ પેટ ન ભરાય, બેઠક છે પણ બાજોઠ નથી.
  → હીંચકો (ઝૂલો) ૫. પ્રવાહી છે પણ પાણી નથી, પૌષ્ટિક ઘણું પણ દૂધ નથી, ગળ્યું છે પણ જ્યુસ નથી, ચીકણું ખરું પણ ગુંદર નથી.
  → મધ ૬. પાણી સરસ પણ ગંગાજળ નહીં, પૌષ્ટિક ખરું પણ દૂધ નહીં, તેલ આપે પણ તેલીબિયું નહીં, પ્રસાદ છે પણ ગળપણ નહીં.
  → નાળિયેર (શ્રીફળ)

ભાગ ૩: એકમ કસોટી (મૂલ્યાંકન)

કુલ ગુણ: ૨૫ | વિષય: ગુજરાતી (પલાશ) | ધોરણ: ૭ | પાઠ ૬: અવિરામ યુદ્ધ

એકમ કસોટી - પાઠ ૬

વિષય: ગુજરાતી (પલાશ) કુલ ગુણ: ૨૫

પ્રશ્ન ૧: નીચે આપેલ ફકરો વાંચી પ્રશ્નોના ઉત્તર લખો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 2.1: હેતુ અનુસાર વિગતો તારવે છે.)

"તે ઘડી વાર બોલ્યો નહિ. પોતાના કામમાંથી નવરો થઈને મારી સામે ઊભો રહ્યો : “સાહેબ! ભગવાને આ ધંધો સોંપ્યો છે. બીજો ધંધો સારો આવડતો હોય તો ભલે, નકર બીકના માર્યા બાપદાદાનો આ ધંધો છોડું તો તો મારું નાક વઢાઈ જાય !” “પણ દરિયાનું તોફાન સાંભરે છે? તે દિવસ – ” “અરે મારા સા'બ ! દરિયાને તોફાન કરતાં આવડે છે ને ભગવાનને બચાવતાં નથી આવડતું? મારો બાપ એ તોફાનોમાં મર્યો; મારા બાપનો બાપ પણ દરિયામાં જ મર્યો, અને મારું થવાનું હોય ઈ થાય. પણ બીકનો માર્યો દરિયામાંથી પાછો પડું, તો તો આ મારી મા જોઈ? એનું નામ જ લાજે ને?”"

૧. છોકરાને કયો ધંધો ભગવાને સોંપ્યો છે એમ તે માને છે?
૨. જો છોકરો બીકનો માર્યો ધંધો છોડી દે તો શું થાય?
૩. દરિયાના તોફાનોમાં છોકરાના પરિવારમાંથી કોણ કોણ મૃત્યુ પામ્યું હતું?
૪. છોકરાને કોના પર સૌથી વધુ શ્રદ્ધા હતી?
૫. 'નાક વઢાઈ જવું' રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ લખો.

પ્રશ્ન ૨: નીચે આપેલાં વાક્યો કોણ બોલે છે અને કોને કહે છે તે લખો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 3.3: વિગતો વચ્ચેના સંબંધો સમજે છે.)

૧. "માડી ! સાચવજે."
૨. "કેમ દોસ્ત! ઓળખાણ પડી કે?"
૩. "લ્યો રામ! રામ! સાંજે ફરવા આવશો કે?"
૪. "અમારો તો સા'બ ધંધો. એમ બીક રાખવી કાંઈ પોહાય?"
૫. "મને હડી કાઢવા દ્યો, હું દોડીને મારા બાપને બચાવી લાવું."

પ્રશ્ન ૩: ભાષાસજ્જતા (વિરામચિહ્નો) - નીચેના વાક્યોમાં યોગ્ય વિરામચિહ્નો મૂકો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 5.1: ભાષારચનાના ઘટકોનો ઉપયોગ કરી વાક્યરચના કરે છે.)

૧. દીપિકા પાસે નોટ પેન્સિલ રબર ચોપડી વગેરે છે
૨. બાપુજી ક્યારે અમદાવાદ જવાના છે
૩. ખબરદાર ત્યાં જ ઊભા રહેજો
૪. બાળકે કહ્યું મને હડી કાઢવા દ્યો
૫. અરે મારા સાબ શું ભગવાનને બચાવતાં નથી આવડતું

પ્રશ્ન ૪: નીચેના પ્રશ્નોના એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર લખો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 2.2: વિગતો વચ્ચેનો સંબંધ નિશ્ચિત કરે છે.)

૧. ટોળામાંથી કોઈ હોડીની મદદે જવા કેમ તૈયાર નહોતું?
૨. હોડી અને માણસને કોણે જુદા કરી નાખ્યા?
૩. અવિરામ યુદ્ધમાં કોની હાર અને કોની જીત થઈ?
૪. માતાએ દરિયા વિશે લેખકને શું કહ્યું?
૫. લેખકના મતે નિર્ભયતા ક્યાંથી આવે છે અને તેનાથી શું ઘડાય છે?

પ્રશ્ન ૫: વર્ણન આધારિત પ્રશ્ન: નીચેના વિષય પર તમારા શબ્દોમાં ૮ થી ૧૦ વાક્યોમાં વર્ણન કરો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 4.6: સૌંદર્યલક્ષી દૃશ્યાત્મક સામગ્રીનું વર્ણન કરે છે / 4.9)

પાઠના આધારે તોફાની દરિયાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ તમારા શબ્દોમાં વર્ણવો.

---

--- Best of Luck ---

પ્રશ્ન ૧: ફકરા પરથી પ્રશ્નોના ઉત્તર

• ૧. છોકરાને દરિયાખેડુનો (માછીમારીનો) ધંધો ભગવાને સોંપ્યો છે એમ તે માને છે.
• ૨. જો છોકરો બીકનો માર્યો ધંધો છોડી દે તો તેનું નાક વઢાઈ જાય (આબરૂ જાય) અને તેની માતા પણ લાજે.
• ૩. દરિયાના તોફાનોમાં છોકરાના પિતા અને દાદા (બાપનો બાપ) મૃત્યુ પામ્યા હતા.
• ૪. છોકરાને ભગવાન પર સૌથી વધુ શ્રદ્ધા હતી કે ભગવાનને બચાવતા આવડે છે.
• ૫. નાક વઢાઈ જવું: આબરૂ જવી કે બેઇજ્જતી થવી.

પ્રશ્ન ૨: કોણ બોલે છે, કોને કહે છે?

• ૧. માછીમારનો છોકરો પોતાની માને ઉદ્દેશીને બોલે છે.
• ૨. લેખક ધૂમકેતુ પેલા માછીમાર છોકરાને પૂછે છે.
• ૩. છોકરો હોડી હંકારતા લેખકને કહે છે.
• ૪. છોકરાની મા લેખકને કહે છે.
• ૫. માછીમારનો છોકરો રડતાં રડતાં ટોળાને (અથવા કિનારે ઊભેલા લોકોને) કહે છે.

પ્રશ્ન ૩: વિરામચિહ્નો

• ૧. દીપિકા પાસે નોટ, પેન્સિલ, રબર, ચોપડી વગેરે છે.
• ૨. બાપુજી ક્યારે અમદાવાદ જવાના છે?
• ૩. ખબરદાર! ત્યાં જ ઊભા રહેજો.
• ૪. બાળકે કહ્યું, "મને હડી કાઢવા દ્યો."
• ૫. અરે મારા સા'બ, શું ભગવાનને બચાવતાં નથી આવડતું?

પ્રશ્ન ૪: એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર

• ૧. દરિયાનો વેગ અને પવન ભયાનક હોવાથી ટોળામાંથી કોઈ હોડીની મદદે જવા તૈયાર નહોતું.
• ૨. પવનના એક ઝપાટાએ અને પ્રચંડ મોજાએ હોડીને અને માણસને જુદા કરી નાખ્યા.
• ૩. આ યુદ્ધમાં કુદરતનું બળ એટલે કે દરિયો જીત્યો અને મનુષ્ય હાર્યો.
• ૪. માતાએ દરિયા વિશે લેખકને કહ્યું કે, "અમે દરિયાના દીકરા, દરિયો અમારો બાપ!"
• ૫. લેખકના મતે નિર્ભયતા શ્રમભરેલા જીવન અને રણમેદાનથી આવે છે, અને નિર્ભયતાથી જ ચારિત્ર્ય ઘડાય છે.

પ્રશ્ન ૫: વર્ણનાત્મક પ્રશ્નનો ઉત્તર

• તોફાની દરિયાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ: તોફાની દરિયામાં મેલાં ડહોળાં અને ડુંગર જેવડાં મોટા મોજાં ઉપરાછાપરી ઉછળતા હતા. મોજાં ખડક સાથે પછડાઈને પાણીનો લોટ થઈ જતા હોય તેવો ભયાનક અવાજ કરતા હતા. પવનના સુસવાટા રાક્ષસની ચીસો જેવા બિહામણા લાગતા હતા. ખડકની બખોલમાંથી પાણી તોપ ગોળાની જેમ અવાજ કરતું બહાર આવતું હતું. સાંજનો સમય અને અંધારું થવાથી એ દૃશ્ય જાણે કોઈ દેવ-દાનવનું ભયાનક યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હોય તેવો ડરામણો અનુભવ કરાવતું હતું. દરિયાનું આ રૌદ્ર સ્વરૂપ અત્યંત વિનાશક હતું.